Art. 694².

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 694(2) KPC wskazuje, który sąd rozpoznaje sprawy rejestrowe, czyli sprawy dotyczące wpisów do rejestrów prowadzonych przez sądy. Zgodnie z tym przepisem wyłącznie właściwy jest sąd rejonowy, a ściślej działający w jego ramach sąd gospodarczy, ustalany według miejsca zamieszkania albo wpisanej w rejestrze siedziby podmiotu, którego sprawa dotyczy. Ustawodawca nadaje temu sądowi ustawową nazwę: sąd rejestrowy. Właściwość ta ma charakter wyłączny, co oznacza, że wnioskodawca nie może wybrać innego sądu ani umówić się z kimkolwiek na inną właściwość. Drugie zdanie przepisu wyłącza stosowanie art. 508 § 1 zdanie pierwsze KPC, a więc ogólnej reguły właściwości w postępowaniu nieprocesowym opartej na miejscu zamieszkania wnioskodawcy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się do spraw rejestrowych rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym, a więc do wniosków o wpis, zmianę wpisu lub wykreślenie wpisu dotyczącego podmiotu figurującego w rejestrze albo dopiero ubiegającego się o wpis. Kryterium ustalenia sądu jest dwojakie: w przypadku osób fizycznych decyduje miejsce zamieszkania, a w przypadku podmiotów rejestrowych - siedziba wpisana w rejestrze. Istotne jest to, że przepis odsyła do siedziby ujawnionej w rejestrze, a nie do faktycznego miejsca prowadzenia działalności czy adresu korespondencyjnego. Wyłączność właściwości powoduje, że sąd bada ją z urzędu na każdym etapie postępowania. Wniesienie wniosku do sądu niewłaściwego nie oznacza jego odrzucenia, lecz przekazanie sprawy sądowi właściwemu.

Przykład

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ma w rejestrze wpisaną siedzibę w Poznaniu, ale zarząd faktycznie pracuje w Warszawie, gdzie mieszka też jedyny wspólnik. Wspólnicy podejmują uchwałę o zmianie umowy spółki i podwyższeniu kapitału zakładowego, po czym zarząd chce złożyć wniosek o wpis zmian. Zgodnie z art. 694(2) KPC wniosek należy złożyć do sądu rejonowego (sądu gospodarczego) właściwego dla Poznania, ponieważ to tam znajduje się siedziba wpisana w rejestrze. Złożenie wniosku w Warszawie, choćby ze względu na wygodę zarządu, nie utworzy właściwości tego sądu, a sprawa i tak zostanie przekazana do Poznania, co wydłuży postępowanie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest kierowanie się adresem biura, magazynu lub adresem do doręczeń zamiast siedzibą ujawnioną w rejestrze. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że skoro postępowanie rejestrowe toczy się w trybie nieprocesowym, to zastosowanie znajdzie ogólna zasada z art. 508 § 1 KPC odwołująca się do miejsca zamieszkania wnioskodawcy - art. 694(2) KPC wprost ją wyłącza. Mylące bywa również sformułowanie "sąd gospodarczy": nie chodzi o odrębny sąd, lecz o wydział gospodarczy sądu rejonowego. Wreszcie strony niekiedy próbują umownie wskazać inny sąd, co przy właściwości wyłącznej jest bezskuteczne. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy zmianie siedziby podmiotu w toku postępowania, warto skonsultować się z prawnikiem.