Art. 693¹⁵.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 693(15) KPC dotyczy szczególnej sytuacji, w której zobowiązanie dłużnika było zabezpieczone wpisem w księdze wieczystej, a wpis ten został wykreślony właśnie dlatego, że dłużnik złożył przedmiot świadczenia do depozytu sądowego. W takim układzie przepis ogranicza swobodę dłużnika w odzyskaniu tego, co złożył: dłużnik może żądać wydania mu depozytu wyłącznie za zgodą wierzyciela. Zasada ta obowiązuje, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, co oznacza, że ustawodawca dopuszcza wyjątki uregulowane w innych miejscach. Celem takiego rozwiązania jest ochrona wierzyciela, który utracił zabezpieczenie rzeczowe wpisane w księdze wieczystej i nie powinien pozostać ani bez zabezpieczenia, ani bez zdeponowanych środków.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Aby art. 693(15) KPC znalazł zastosowanie, muszą wystąpić łącznie trzy elementy. Po pierwsze, zobowiązanie musi być zabezpieczone wpisem w księdze wieczystej, a więc typowo hipoteką ustanowioną na nieruchomości. Po drugie, przedmiot świadczenia musi zostać złożony do depozytu sądowego w trybie przewidzianym w Kodeksie postępowania cywilnego. Po trzecie, złożenie do depozytu musi doprowadzić do wykreślenia tego wpisu z księgi wieczystej. Jeżeli którykolwiek z tych warunków nie jest spełniony, na przykład wpis nadal figuruje w księdze, do odbioru depozytu stosuje się ogólne reguły dotyczące zwrotu przedmiotu świadczenia złożonego do depozytu.

Przykład

Przedsiębiorca spłaca kredyt zabezpieczony hipoteką na swoim lokalu, ale bank przekształcił się, a między następcami prawnymi trwa spór o to, komu należy się pozostała kwota. Dłużnik, chcąc zwolnić się z zobowiązania, składa całą sumę do depozytu sądowego, a następnie na tej podstawie doprowadza do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. Nieruchomość jest już wolna od obciążenia, więc dłużnik po pewnym czasie chciałby wycofać pieniądze z depozytu, na przykład dlatego, że znalazł dla nich lepsze zastosowanie. Zgodnie z art. 693(15) KPC sąd nie wyda mu depozytu bez zgody wierzyciela, ponieważ wierzyciel utracił już zabezpieczenie hipoteczne i zwrot środków pozostawiłby go bez jakiegokolwiek pokrycia.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro dłużnik sam złożył pieniądze do depozytu, to może je w każdej chwili swobodnie odebrać. Art. 693(15) KPC wprowadza wyraźny wyjątek od tej intuicji, powiązany właśnie z wykreśleniem zabezpieczenia. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie zgody wierzyciela z jego biernością - brak reakcji nie zastępuje zgody. Warto też pamiętać, że przepis mówi o wpisie w księdze wieczystej w ogólności, a nie wyłącznie o hipotece, oraz że dopuszcza odmienne rozwiązania wynikające z przepisów szczególnych. Ponieważ ocena, czy zabezpieczenie zostało wykreślone właśnie wskutek złożenia do depozytu, bywa sporna, w sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.