Co stanowi przepis
Art. 690 KPC reguluje sposób procedowania sądu w sytuacji, gdy spadkobierca chce uchylić się od skutków prawnych złożonego wcześniej oświadczenia o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku. Paragraf 1 przesądza, że w takiej sprawie sąd nie ogranicza się do rozpoznania wniosku na posiedzeniu niejawnym, lecz obowiązkowo przeprowadza rozprawę. Oznacza to, że sprawa jest badana z udziałem zainteresowanych, którzy mogą przedstawić swoje stanowisko i dowody. Paragraf 2 dotyczy dalszych konsekwencji: jeżeli prawomocne zatwierdzenie uchylenia się przez sąd powoduje zmianę kręgu osób, co do których stwierdzono już nabycie spadku albo zarejestrowano akt poświadczenia dziedziczenia, sąd - również po przeprowadzeniu rozprawy - z urzędu zmienia postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo uchyla zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia i orzeka w tym przedmiocie. Kluczowe jest tu działanie z urzędu, a więc bez konieczności składania odrębnego wniosku o zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zostało już złożone, a osoba, która je złożyła, powołuje się na wadę tego oświadczenia i wnosi o zatwierdzenie uchylenia się od jego skutków prawnych. Art. 690 KPC określa wyłącznie stronę procesową takiej sprawy - to jest tryb jej rozpoznania - natomiast materialne przesłanki dopuszczalności uchylenia się wynikają z przepisów prawa spadkowego i ogólnych przepisów o wadach oświadczeń woli. Drugą sytuacją objętą tym artykułem jest stan, w którym zatwierdzenie uchylenia się stało się prawomocne i wpływa na to, kto w rzeczywistości jest spadkobiercą. Wówczas konieczne staje się usunięcie sprzeczności między wcześniejszym postanowieniem lub aktem poświadczenia dziedziczenia a nowym stanem prawnym.
Przykład
Spadkobierca odrzucił spadek, działając w przekonaniu, że w skład masy spadkowej wchodzą wyłącznie długi. Po pewnym czasie okazało się, że zmarły był właścicielem nieruchomości, o której spadkobierca nie wiedział, a wcześniej wydano już postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku przez dalszych krewnych. Spadkobierca składa do sądu wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku. Sąd, zgodnie z art. 690 § 1 KPC, wyznacza rozprawę, a jeżeli zatwierdzi uchylenie się i zmieni się przez to krąg spadkobierców, na podstawie § 2 z urzędu zmieni wydane wcześniej postanowienie i orzeknie, komu spadek przypada.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że samo złożenie wniosku wystarczy do odzyskania pozycji spadkobiercy - sąd musi bowiem ocenić, czy zachodziły podstawy uchylenia się i czy dochowano wymaganych terminów. Drugim jest przekonanie, że po zatwierdzeniu uchylenia się trzeba osobno wnosić o zmianę postanowienia spadkowego, podczas gdy art. 690 § 2 KPC nakazuje sądowi działać z urzędu. Zdarza się także mylenie tego trybu ze zwykłą zmianą postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, opartą na innych podstawach. Wreszcie nie każde uchylenie się prowadzi do wzruszenia wcześniejszego orzeczenia - konieczne jest, aby zmieniał się krąg osób uprawnionych. W indywidualnej sprawie spadkowej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena terminów i wad oświadczenia bywa złożona.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
