Co dokładnie stanowi przepis
Art. 646 KPC nakłada na każdą osobę, u której znajduje się testament, obowiązek złożenia tego dokumentu w sądzie spadku. Obowiązek ten aktualizuje się z chwilą, gdy osoba przechowująca testament dowie się o śmierci spadkodawcy. Przepis przewiduje jeden wyjątek: obowiązek nie powstaje, jeżeli testament został złożony u notariusza. Paragraf 2 przewiduje dwie odrębne sankcje za bezzasadne uchylanie się od tej powinności: odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę, która z tego uchylania się wynikła, oraz grzywnę, którą sąd spadku może nałożyć na osobę uchylającą się. Obie konsekwencje mogą wystąpić łącznie, ponieważ ustawodawca posłużył się słowem "ponadto".
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma dotyczy każdego, kto faktycznie dysponuje testamentem: członka rodziny, przyjaciela, wykonawcy testamentu, pracownika banku prowadzącego skrytkę, a także osoby, której spadkodawca powierzył dokument na przechowanie. Nie ma znaczenia, czy osoba ta jest powołana do spadku, ani czy treść testamentu jest dla niej korzystna. Kluczowe są dwie przesłanki: posiadanie testamentu oraz powzięcie wiadomości o śmierci spadkodawcy. Obowiązek dotyczy testamentów własnoręcznych i innych dokumentów testamentowych znajdujących się poza depozytem notarialnym. Sądem spadku jest sąd właściwy według ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a złożenie testamentu otwiera drogę do jego otwarcia i ogłoszenia.
Przykład
Pani Anna przechowywała w domu kopertę z własnoręcznym testamentem swojego wuja, który poprosił ją o to na kilka lat przed śmiercią. Po pogrzebie okazało się, że testament pomija jej syna, więc Anna postanowiła nie ujawniać dokumentu, licząc na dziedziczenie ustawowe. Inny krewny, który wiedział o istnieniu testamentu, poinformował o tym sąd, a sąd wezwał Annę do jego złożenia. Ponieważ Anna bezzasadnie zwlekała, sąd spadku mógł nałożyć na nią grzywnę, a osoby, które wskutek opóźnienia poniosły szkodę, mogły dochodzić od niej odszkodowania na podstawie art. 646 § 2 KPC.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że testament należy składać dopiero po wszczęciu sprawy spadkowej albo na wezwanie sądu - obowiązek powstaje samodzielnie, z chwilą dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy. Drugim jest przekonanie, że można zatrzymać testament, jeśli uważa się go za nieważny lub sporządzony pod wpływem błędu; ocena ważności należy do sądu, a nie do osoby przechowującej dokument. Trzecim nieporozumieniem jest sądzenie, że wystarczy przekazać testament rodzinie lub okazać go zainteresowanym - przepis wymaga złożenia dokumentu w sądzie spadku albo wcześniejszego złożenia u notariusza. Wreszcie grzywna nie zastępuje odpowiedzialności odszkodowawczej i nie zwalnia z samego obowiązku złożenia testamentu. W indywidualnej sprawie spadkowej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację na tle konkretnych okoliczności.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
