Art. 638⁴.

Co stanowi przepis

Art. 638[4] KPC reguluje sposób dokonywania jednej z czynności zabezpieczenia spadku, czyli sporządzenia spisu majątku ruchomego. Zgodnie z § 1 czynność ta nie może być wykonana przez komornika samodzielnie: spis sporządza się w obecności dwóch świadków, których powołuje sam komornik. Paragraf 2 przyznaje prawo obecności przy tej czynności osobom, które mogą złożyć wniosek o zabezpieczenie spadku, jednocześnie zastrzegając, że ich niestawiennictwo nie wstrzymuje wykonania czynności. Paragraf 3 nakłada na komornika obowiązek sporządzenia protokołu, który podpisują wszyscy obecni, a odmowę lub niemożność złożenia podpisu odnotowuje się w protokole wraz z przyczyną. Przepis ma więc charakter proceduralny i służy zapewnieniu wiarygodności oraz kontrolowalności dokonanego spisu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie wtedy, gdy sąd zarządził zabezpieczenie spadku, a wybraną formą zabezpieczenia jest spisanie majątku ruchomego pozostałego po zmarłym. Czynność wykonuje komornik, działając na podstawie postanowienia sądu spadku. Dotyczy to sytuacji, w których istnieje ryzyko, że składniki majątku zostaną usunięte, zniszczone lub uszczuplone przed ustaleniem kręgu spadkobierców. Wymóg obecności dwóch świadków obowiązuje niezależnie od tego, czy przy czynności są obecne osoby zainteresowane, oraz niezależnie od wartości i liczby spisywanych przedmiotów. Przepis nie różnicuje zasad w zależności od tego, kto złożył wniosek o zabezpieczenie.

Przykład

Po śmierci samotnie mieszkającego mężczyzny sąd na wniosek jego siostry zarządził zabezpieczenie spadku przez spisanie ruchomości znajdujących się w mieszkaniu. Komornik wyznacza termin czynności i powołuje dwóch świadków, którzy są obecni przez cały czas spisywania sprzętu, mebli, biżuterii oraz gotówki znalezionej w mieszkaniu. Siostra zmarłego stawia się na czynność, natomiast drugi z potencjalnych spadkobierców, mieszkający za granicą, nie przyjeżdża - jego nieobecność nie powoduje odroczenia i spis zostaje wykonany. Na zakończenie komornik sporządza protokół, który podpisują on sam, świadkowie i obecna siostra; gdyby odmówiła podpisu, komornik odnotowałby ten fakt wraz z podaną przez nią przyczyną.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że świadków wskazują spadkobiercy - z art. 638[4] § 1 KPC jasno wynika, że powołuje ich komornik. Drugim jest oczekiwanie, że nieobecność któregoś z zainteresowanych zmusi organ do przełożenia terminu; § 2 wprost wyklucza taki skutek. Trzecie nieporozumienie polega na traktowaniu spisu majątku ruchomego jako ustalenia, komu poszczególne rzeczy przypadną - spis ma charakter zabezpieczający i dokumentacyjny, a nie rozstrzygający o prawach do przedmiotów. Wreszcie odmowa podpisania protokołu nie unieważnia czynności ani nie oznacza jej zakwestionowania, lecz jest jedynie odnotowywana wraz z przyczyną. W indywidualnej sprawie spadkowej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego postępowania.