Art. 636³.

Co stanowi przepis

Art. 636³ KPC określa, gdzie i w jaki sposób może zostać złożony wykaz inwentarza, czyli dokument, w którym osoba uprawniona sama przedstawia stan majątku spadkowego oraz długów spadkowych. Zgodnie z § 1 wykaz można złożyć nie tylko w sądzie spadku, lecz także w sądzie, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania osoby składającej wykaz. Sąd, który nie jest sądem spadku, ma obowiązek niezwłocznie przesłać otrzymany wykaz do sądu spadku, a więc czynność pozostaje skuteczna mimo złożenia jej poza sądem właściwym dla postępowania spadkowego. Paragraf 2 przewiduje drogę notarialną: na żądanie spadkobiercy, zapisobiercy windykacyjnego, wykonawcy testamentu lub tymczasowego przedstawiciela notariusz sporządza protokół obejmujący wykaz inwentarza, a wypis tego protokołu niezwłocznie przesyła do sądu spadku. Wreszcie § 3 nakłada na sąd spadku obowiązek niezwłocznego zarządzenia ogłoszenia o złożeniu wykazu inwentarza.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie po otwarciu spadku, gdy osoba uprawniona chce ujawnić stan czynny i pasywa spadku bez przeprowadzania sądowego spisu inwentarza przez komornika. Dotyczy on kręgu podmiotów wskazanych w § 2, a więc spadkobierców, zapisobierców windykacyjnych, wykonawców testamentu oraz tymczasowego przedstawiciela. Norma ma charakter porządkowy i ułatwiający: pozwala złożyć wykaz w sądzie bliskim miejscu zamieszkania, co ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy sąd spadku znajduje się w innej części kraju. Ogłoszenie, o którym mowa w § 3, służy poinformowaniu wierzycieli i innych zainteresowanych, że wykaz został złożony i można się z nim zapoznać.

Przykład

Pan Marek mieszka w Gdańsku, a jego ojciec zmarł, mając ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Rzeszowie, gdzie toczy się postępowanie spadkowe. Aby nie jechać przez cały kraj, pan Marek składa wykaz inwentarza w sądzie rejonowym właściwym dla swojego miejsca zamieszkania w Gdańsku. Sąd ten nie prowadzi sprawy spadkowej, więc na podstawie art. 636³ § 1 KPC niezwłocznie przesyła wykaz do sądu spadku w Rzeszowie. Alternatywnie pan Marek mógłby udać się do dowolnego notariusza, który sporządziłby protokół obejmujący wykaz i przesłał wypis do sądu spadku, a sąd zarządziłby ogłoszenie o jego złożeniu.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wykaz inwentarza można złożyć wyłącznie w sądzie spadku; przepis wyraźnie dopuszcza także sąd miejsca zamieszkania oraz formę notarialną. Drugim - mylenie wykazu inwentarza ze spisem inwentarza sporządzanym przez komornika na podstawie postanowienia sądu; są to odrębne instytucje o innym trybie. Kolejnym nieporozumieniem jest założenie, że po złożeniu wykazu u notariusza trzeba samodzielnie zawiadamiać sąd - to notariusz przesyła wypis protokołu. Zdarza się też błędne przekonanie, że ogłoszenie o złożeniu wykazu zarządza notariusz, podczas gdy zgodnie z § 3 czyni to sąd spadku. W indywidualnej sprawie spadkowej warto skonsultować się z prawnikiem lub notariuszem, aby prawidłowo przygotować treść wykazu.