Art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego reguluje właściwość sądu do dokonywania czynności w postępowaniu spadkowym. Zgodnie z tym przepisem, wyłączna właściwość sądu dotyczy tych czynności, które mieszczą się w zakresie działania sądów, a nie innych podmiotów. Podstawową zasadą jest, że właściwym sądem jest sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, czyli sąd rejonowy, na obszarze którego spadkodawca mieszkał przed śmiercią. Jeśli jednak takie miejsce pobytu nie da się ustalić w Polsce, zastosowanie znajduje sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. Ten sąd nazywany jest sądem spadku. W sytuacji, gdy nie można ustalić ani miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, ani miejsca położenia majątku spadkowego lub kiedy te sposoby zawodzą, wówczas właściwym staje się sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.
Przepis ma zastosowanie w każdej sytuacji, gdzie sąd prowadzi postępowanie spadkowe lub dokonuje czynności z zakresu prawa spadkowego. Przykładem są sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, czy też sporządzanie aktów poświadczenia dziedziczenia. Przepis zapewnia pewność prawną i porządek w wyborze właściwego organu, co jest kluczowe do właściwego prowadzenia spraw w sądownictwie cywilnym.
Przykładem zastosowania tego przepisu jest sytuacja, gdy zmarły mieszkał w Krakowie (ostatnie zwykłe miejsce pobytu), zaś spadkodawca pozostawił majątek w tym mieście. W takim przypadku sądem właściwym będzie sąd krakowski, który przeprowadzi postępowanie spadkowe. Jeżeli natomiast miejsce pobytu spadkodawcy nie jest znane, a majątek znajduje się w Gdańsku, właściwym sądem będzie sąd gdański. W przypadku braku takich danych lub niemożności ustalenia sądu, sprawę rozstrzygnie sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.
W praktyce często myli się właściwość sądu spadku z miejscem zamieszkania spadkobierców lub z sądem miejsca położenia nieruchomości, jeśli nie ustalono miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Kolejną omyłką jest ignorowanie kolejności stosowania kryteriów właściwości, co może prowadzić do wydłużenia postępowania. Warto więc pamiętać o kolejności ustalania sądu spadku w zgodzie z art. 628 KPC. W przypadku indywidualnych wątpliwości co do właściwości sądu w postępowaniu spadkowym, zaleca się konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie spadkowym.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
