Art. 602.

Co stanowi przepis

Art. 602 KPC rozstrzyga jedną, wąską, ale praktycznie istotną kwestię proceduralną: który sąd opiekuńczy jest miejscowo właściwy do ustanowienia kuratora dla dochodzenia ojcostwa, gdy domniemany ojciec już nie żyje. Zgodnie z tym przepisem właściwość miejscową określa się według miejsca zamieszkania dziecka, a jeżeli miejsca zamieszkania ustalić się nie da lub nie jest ono rozstrzygające - według miejsca pobytu dziecka. Kluczowe jest zdanie końcowe: reguła ta obowiązuje także wtedy, gdy dziecko nie podlega już ani władzy rodzicielskiej, ani opiece. Ustawodawca przesądził więc, że sam fakt uzyskania przez dziecko pełnoletności albo ustania opieki nie pozbawia sądu opiekuńczego kompetencji do rozpoznania wniosku o ustanowienie kuratora. Przepis dotyczy właściwości miejscowej, a nie przesłanek materialnoprawnych samego ustalenia ojcostwa, które regulują odrębne przepisy prawa rodzinnego.

Kiedy ma zastosowanie

Art. 602 KPC stosuje się w postępowaniu nieprocesowym przed sądem opiekuńczym, wszczynanym po to, aby powołać kuratora reprezentującego zmarłego domniemanego ojca w sprawie o ustalenie ojcostwa. Przesłanką jest śmierć osoby, która ma zostać uznana za ojca - w takiej sytuacji nie można pozwać jej bezpośrednio, dlatego konieczny jest kurator. Przepis znajdzie zastosowanie niezależnie od wieku dziecka, którego dotyczy postępowanie, oraz niezależnie od tego, kto składa wniosek. Ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy dziecko mieszka w innej miejscowości niż zmarły lub niż jego spadkobiercy, ponieważ to sytuacja dziecka wyznacza sąd.

Przykład

Pani Anna, mieszkająca od kilku lat w Gdańsku, chce doprowadzić do sądowego ustalenia, że jej ojcem był mężczyzna zmarły przed rokiem w Rzeszowie. Skoro domniemany ojciec nie żyje, konieczne jest wcześniejsze ustanowienie kuratora, który będzie go reprezentował w procesie. Na podstawie art. 602 KPC wniosek o ustanowienie kuratora pani Anna kieruje do sądu opiekuńczego właściwego dla Gdańska, czyli według swojego miejsca zamieszkania, a nie do sądu w Rzeszowie. Fakt, że jest już osobą dorosłą i nie podlega ani władzy rodzicielskiej, ani opiece, nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku przez ten sąd.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd polega na kierowaniu wniosku do sądu ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego lub do sądu spadku - art. 602 KPC wyraźnie wiąże właściwość z osobą dziecka. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że po osiągnięciu pełnoletności sąd opiekuńczy traci kompetencję; przepis wprost temu zaprzecza. Warto też pamiętać, że ustanowienie kuratora jest odrębnym postępowaniem poprzedzającym sprawę o ustalenie ojcostwa, a nie jej częścią. Nie należy również mylić właściwości miejscowej z właściwością rzeczową ani zakładać, że kurator zastępuje spadkobierców w sprawach majątkowych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.