Art. 598⁹.

Co stanowi przepis

Art. 598[9] KPC reguluje sposób przeprowadzenia czynności przymusowego odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, czyli najczęściej dziecka, i oddania jej osobie uprawnionej. Przepis wprowadza zasadę, że czynność ta może być dokonana wyłącznie w obecności uprawnionego albo osoby przez niego upoważnionej, ewentualnie przedstawiciela instytucji przez niego upoważnionej. Jeżeli żadna z tych osób nie stawi się w terminie wyznaczonym przez kuratora sądowego, czynność w ogóle nie zostaje dokonana. Ustawodawca wprost przesądził również, że o terminie odebrania nie zawiadamia się zobowiązanego, a więc osoby, u której dziecko faktycznie przebywa. Po odebraniu kurator sądowy przekazuje osobę uprawnionemu, osobie upoważnionej lub przedstawicielowi upoważnionej instytucji, a następnie zawiadamia zobowiązanego o dokonaniu tej czynności.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma ta znajduje zastosowanie na etapie wykonawczym, gdy sąd wydał już orzeczenie nakazujące wydanie dziecka lub odebranie osoby pozostającej pod opieką, a zobowiązany dobrowolnie go nie wykonał. Warunkiem faktycznego przeprowadzenia odebrania jest udział kuratora sądowego, który wyznacza termin czynności i organizuje jej przebieg. Kluczową przesłanką jest obecność uprawnionego lub osoby albo instytucji przez niego upoważnionej - bez tego kurator nie może dziecka odebrać. Przepis chroni w ten sposób dobro dziecka, ponieważ zapobiega sytuacji, w której zostałoby ono odebrane, a nikt nie byłby gotowy natychmiast przejąć nad nim pieczy. Brak zawiadamiania zobowiązanego o terminie ma z kolei zapobiegać ukrywaniu dziecka lub udaremnianiu czynności.

Przykład

Sąd zobowiązał ojca do wydania kilkuletniego syna matce, u której dziecko ma stale przebywać, jednak ojciec orzeczenia nie wykonuje. Kurator sądowy wyznacza termin czynności odebrania i informuje o nim matkę, natomiast ojciec o dacie nie jest powiadamiany. Matka nie może stawić się osobiście z powodu wyjazdu służbowego, więc upoważnia babcię dziecka, która przybywa na miejsce razem z kuratorem. Kurator odbiera dziecko i przekazuje je upoważnionej babci, a następnie zawiadamia ojca, że czynność została dokonana. Gdyby jednak nie stawiła się ani matka, ani żadna osoba przez nią upoważniona, kurator odstąpiłby od czynności.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że kurator sądowy może odebrać dziecko i sam przewieźć je do uprawnionego pod jego nieobecność - art. 598[9] KPC tego nie dopuszcza. Mylnie odczytuje się także brak zawiadomienia zobowiązanego jako naruszenie jego praw procesowych, podczas gdy jest to świadome rozwiązanie ustawowe. Nieporozumieniem bywa też traktowanie niestawiennictwa uprawnionego jako zdarzenia kończącego postępowanie wykonawcze - czynność po prostu nie dochodzi do skutku w danym terminie. Warto również pamiętać, że upoważnienie może obejmować nie tylko osobę fizyczną, ale i przedstawiciela instytucji. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza dotyczącej pieczy nad dzieckiem, warto skonsultować się z prawnikiem.