Art. 578².

Co stanowi przepis

Art. 578(2) KPC wprowadza tak zwany przymus adwokacko-radcowski w szczególnej kategorii spraw rodzinnych, czyli w postępowaniach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, prowadzonych na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Zgodnie z § 1 uczestnicy takiego postępowania muszą być zastępowani przez adwokata lub radcę prawnego, a więc nie mogą działać samodzielnie ani przez pełnomocnika niebędącego profesjonalistą. Paragraf 2 przewiduje jednak istotne wyłączenia: przymus nie obejmuje samego wniosku o wszczęcie postępowania, postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych ani postępowania o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Przymus nie dotyczy także sytuacji, gdy uczestnikiem postępowania, jego organem, przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, adwokat, radca prawny albo radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Regulacja ma zapewnić fachowe prowadzenie spraw o wysokim stopniu złożoności prawnej i międzynarodowym charakterze.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie do postępowań opartych na konwencji haskiej z 1980 r., a nie do wszystkich spraw o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej. Chodzi zatem o sprawy, w których rozstrzyga się o powrocie dziecka bezprawnie zabranego lub zatrzymanego poza państwem jego miejsca stałego pobytu. Przymus obowiązuje od momentu, w którym uczestnik podejmuje w sprawie czynności procesowe wykraczające poza samo złożenie wniosku inicjującego postępowanie. Osoba, której nie stać na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, może samodzielnie złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, ponieważ te czynności są spod przymusu wyłączone.

Przykład

Rodzic mieszkający w Polsce otrzymuje zawiadomienie o wszczęciu postępowania o wydanie dziecka, które według drugiego rodzica zostało bezprawnie zatrzymane w Polsce. Chcąc bronić swojego stanowiska, rodzic ten nie może samodzielnie złożyć odpowiedzi na wniosek ani występować na rozprawie - potrzebuje adwokata lub radcy prawnego. Jeżeli nie ma środków na pełnomocnika z wyboru, może osobiście złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, bo w tym zakresie art. 578(2) § 2 KPC wyłącza przymus. Gdyby jednak sam był radcą prawnym, mógłby prowadzić sprawę bez ustanawiania innego pełnomocnika.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że przymus dotyczy każdej sprawy o odebranie dziecka - tymczasem art. 578(2) KPC odnosi się tylko do spraw konwencyjnych. Drugim jest przeświadczenie, że bez pełnomocnika nie można w ogóle zainicjować postępowania, choć sam wniosek o jego wszczęcie jest z przymusu wyłączony. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie wyliczenia zawodów z § 2 jako listy osób zwolnionych z udziału w postępowaniu, podczas gdy chodzi wyłącznie o brak konieczności ustanawiania pełnomocnika. Warto też pamiętać, że pełnomocnikiem w tych sprawach nie może być osoba bliska niebędąca prawnikiem. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.