Art. 570¹.

Co stanowi przepis

Art. 570(1) KPC daje sądowi opiekuńczemu narzędzie do samodzielnego ustalania rzeczywistej sytuacji dziecka. Zgodnie z § 1 sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego, którego celem jest zebranie informacji o małoletnim i jego środowisku. Przepis wymienia przykładowo zakres tych ustaleń: zachowanie dziecka, warunki wychowawcze i życiowe, w tym sytuację bytową rodziny, przebieg nauki, sposób spędzania czasu wolnego, kontakty środowiskowe, stosunek rodziców lub opiekunów do dziecka, podejmowane oddziaływania wychowawcze, stan zdrowia oraz znane w środowisku uzależnienia małoletniego. Wyliczenie to nie jest zamknięte, na co wskazuje zwrot "w szczególności". Paragraf 1(1) rozszerza możliwość zlecenia wywiadu także na sytuację, gdy sąd dopiero powziął wiadomość o zdarzeniu uzasadniającym wszczęcie postępowania z urzędu, a także na etap postępowania wykonawczego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w sprawach opiekuńczych dotyczących małoletnich, gdy sąd potrzebuje informacji wykraczających poza twierdzenia stron i przedłożone dokumenty. Może to być postępowanie o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej, o wydanie zarządzeń opiekuńczych, a także faza wykonywania już wydanych orzeczeń. Paragraf 2 wprowadza rozwiązanie szczególne: jeżeli z rodziną dziecka pracuje asystent rodziny na podstawie przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, sąd zwraca się o informacje do właściwej jednostki organizacyjnej wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej. Jest to obowiązek, a nie uprawnienie sądu. Z kolei § 3 pozwala sądowi zwrócić się do takiej jednostki o informacje z § 1, a także o wskazanie osób właściwych do zapewnienia dziecku rodzinnej pieczy zastępczej.

Przykład

Do sądu opiekuńczego wpływa zawiadomienie ze szkoły, że uczeń od kilku tygodni nie pojawia się na zajęciach, a jego zachowanie budzi niepokój wychowawcy. Sąd nie wszczął jeszcze formalnie postępowania, ale na podstawie § 1(1) w związku z § 1 zarządza przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez kuratora sądowego. Kurator odwiedza miejsce zamieszkania dziecka, opisuje warunki mieszkaniowe i bytowe, rozmawia z rodzicami i sąsiadami, ustala przebieg nauki oraz relacje w rodzinie. Jeżeli okaże się, że z rodziną pracuje już asystent rodziny, sąd zwróci się o informacje również do właściwej jednostki organizacyjnej wspierania rodziny.

Częste nieporozumienia

Rodzice bywają przekonani, że wizyta kuratora oznacza automatycznie odebranie dziecka - tymczasem wywiad służy wyłącznie zebraniu informacji, a decyzję co do dalszych kroków podejmuje sąd po ocenie całości materiału. Mylące bywa też przekonanie, że wywiad jest możliwy dopiero po formalnym wszczęciu sprawy; § 1(1) wyraźnie temu przeczy. Nie jest również prawdą, że sąd musi poprzestać na informacjach od kuratora - może korzystać z danych jednostek wspierania rodziny. Warto pamiętać, że katalog okoliczności z § 1 ma charakter przykładowy. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.