Art. 567¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 567¹ KPC reguluje, do którego sądu należy skierować wniosek w dwóch rodzajach spraw nieprocesowych z zakresu prawa rodzinnego: o separację na zgodny wniosek małżonków oraz o zniesienie separacji. Przepis przesądza po pierwsze właściwość rzeczową, czyli szczebel sądu - są to zawsze sądy okręgowe, a nie sądy rejonowe, mimo że sprawy te toczą się w postępowaniu nieprocesowym. Po drugie przepis ustala właściwość miejscową, wskazując kolejno trzy kryteria. Podstawowym jest sąd, w którego okręgu małżonkowie mają wspólne zamieszkanie; jeżeli takiej podstawy brak, właściwy jest sąd miejsca ich wspólnego pobytu. Gdy małżonkowie nie mają ani wspólnego miejsca zamieszkania, ani wspólnego pobytu, wniosek składa się w sądzie właściwym dla jednego z nich, według ogólnych reguł postępowania nieprocesowego z art. 508 § 1-3 KPC.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 567¹ KPC znajduje zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy sprawa o separację toczy się w trybie nieprocesowym, a więc gdy oboje małżonkowie zgodnie wnoszą o orzeczenie separacji. Obejmuje także sprawy o zniesienie separacji, w których małżonkowie chcą powrócić do pełni skutków małżeństwa. Kryteria właściwości miejscowej stosuje się w podanej kolejności - dopiero brak wcześniejszej podstawy otwiera drogę do kolejnej. Przepis nie dotyczy natomiast spraw o separację rozpoznawanych w procesie, na przykład gdy jeden z małżonków żąda separacji wbrew stanowisku drugiego lub gdy zgoda przestała istnieć w toku sprawy.

Przykład

Małżonkowie mieszkają razem w mieszkaniu położonym w okręgu jednego z sądów okręgowych i zgodnie decydują, że chcą sądowego orzeczenia separacji, bez wzajemnych zarzutów. Zgodnie z art. 567¹ KPC wniosek składają do sądu okręgowego właściwego dla tego wspólnego miejsca zamieszkania, a nie do sądu rejonowego. Gdyby po pewnym czasie zamieszkali w różnych miastach i wspólnie postanowili wystąpić o zniesienie separacji, nie byłoby już wspólnego zamieszkania ani wspólnego pobytu, więc wniosek trafiłby do sądu okręgowego właściwego dla jednego z małżonków, ustalonego zgodnie z art. 508 § 1-3 KPC. W obu sytuacjach właściwość rzeczowa pozostaje ta sama - zawsze rozpoznaje sprawę sąd okręgowy.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest założenie, że skoro sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym, to rozpozna ją sąd rejonowy; art. 567¹ KPC wyraźnie temu przeczy. Drugim nieporozumieniem jest swobodny wybór sądu przez małżonków - kryteria właściwości miejscowej mają charakter kolejnościowy i nie można pominąć wcześniejszego z nich. Mylone bywa też miejsce zamieszkania z adresem zameldowania, podczas gdy chodzi o rzeczywiste centrum życiowe. Wreszcie zgodny wniosek o separację nie oznacza, że sąd musi ją orzec - bada on przesłanki materialnoprawne, w tym sytuację wspólnych małoletnich dzieci. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności i pomoże prawidłowo wskazać właściwy sąd.