Art. 562.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 562 KPC wskazuje, kto i w jakim trybie decyduje o zwolnieniu z obowiązku złożenia kierownikowi urzędu stanu cywilnego dokumentu potrzebnego do zawarcia małżeństwa. Przepis stanowi, że takiego zwolnienia udziela sąd, a nie urząd stanu cywilnego ani żaden inny organ administracji. Sąd nie działa tu z własnej inicjatywy: konieczny jest wniosek, i to wniosek pochodzący od osoby, na której ciąży obowiązek złożenia dokumentu. Norma ma zatem charakter procesowy i kompetencyjny - rozstrzyga o właściwości sądu oraz o sposobie wszczęcia postępowania, pozostawiając materialnoprawne przesłanki zawarcia małżeństwa regulacjom prawa rodzinnego oraz przepisom o aktach stanu cywilnego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 562 KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy osoba zamierzająca zawrzeć małżeństwo nie jest w stanie przedłożyć dokumentu, którego złożenia wymagają przepisy o zawarciu małżeństwa. Chodzi o sytuacje, w których uzyskanie dokumentu napotyka przeszkodę utrudniającą lub uniemożliwiającą jego przedstawienie, na przykład ze względu na okoliczności związane z państwem, w którym dokument miałby zostać wydany. Wniosek składa wyłącznie osoba obowiązana do złożenia dokumentu, czyli ta, której dokument dotyczy, a nie druga osoba zamierzająca zawrzeć małżeństwo. Postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym, a jego przedmiotem jest ocena, czy zwolnienie jest w danym przypadku uzasadnione. Bez orzeczenia sądu kierownik urzędu stanu cywilnego nie ma podstaw, aby samodzielnie odstąpić od wymogu przedłożenia dokumentu.

Przykład

Obywatelka innego państwa mieszkająca w Polsce chce zawrzeć małżeństwo i zostaje poproszona o przedłożenie dokumentu wymaganego przy zawarciu małżeństwa. Okazuje się jednak, że uzyskanie tego dokumentu w jej kraju pochodzenia jest praktycznie niemożliwe. W tej sytuacji to ona - jako osoba obowiązana do złożenia dokumentu - może wystąpić do sądu z wnioskiem o zwolnienie z tego obowiązku, powołując się na art. 562 KPC. Jeżeli sąd wniosek uwzględni, orzeczenie zastępuje brakujący dokument w tym sensie, że urząd stanu cywilnego nie może już żądać jego przedłożenia.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że o zwolnieniu może zdecydować kierownik urzędu stanu cywilnego, gdy wnioskodawca wyjaśni mu trudności - art. 562 KPC jednoznacznie przypisuje tę kompetencję sądowi. Drugim nieporozumieniem jest zakładanie, że wniosek może złożyć narzeczony lub narzeczona osoby, której dokument dotyczy; przepis mówi wyraźnie o osobie obowiązanej do złożenia dokumentu. Trzecim błędem jest traktowanie zwolnienia jako automatycznego - sąd bada okoliczności sprawy i może wniosek oddalić. Wreszcie zwolnienie z obowiązku złożenia dokumentu nie oznacza zwolnienia z materialnych warunków zawarcia małżeństwa ani nie usuwa przeszkód małżeńskich wynikających z prawa rodzinnego.

W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.