Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Aktualizacja: 18 sierpnia 2026
§ 1.W postanowieniu stwierdzającym zgon należy chwilę śmierci ściśle oznaczyć, stosownie do wyników postępowania.
§ 2.Jeżeli dokładne ustalenie chwili śmierci nie jest możliwe, przyjmuje się chwilę najbardziej prawdopodobną.
Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.
Częste pytania:
Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.
Fragment uzasadnienia
… zaskarżonemu orzeczeniu niewłaściwe zastosowanie art. 534 k.p.c. oraz błędne niezastosowanie art. 534 k.p.c. poprzez brak uznania, iż śmierć H. F. jest niewątpliwa oraz art. 538 § 1 i 2 k.p.c. poprzez brak oznaczenie przez Sąd chwili śmierci H. F. . W konsekwencji podniesionych zarzutów wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie zgonu H. F. z dniem 1.01.1960 r. ewentualnie z dniem 1.01.1980 r.…
Wyświetlone orzeczenia: 1
PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 538: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.
Podsumuj orzecznictwoArt. 538 KPC dotyczy treści postanowienia sądu stwierdzającego zgon określonej osoby. Zgodnie z § 1 sąd ma obowiązek ściśle oznaczyć w tym orzeczeniu chwilę śmierci, przy czym oznaczenie to musi odpowiadać wynikom przeprowadzonego postępowania, a więc temu, co wynika ze zgromadzonych dowodów. Nie chodzi zatem o dowolne przyjęcie jakiejkolwiek daty, lecz o ustalenie oparte na materiale sprawy. Paragraf 2 przewiduje rozwiązanie na wypadek, gdy dokładne ustalenie chwili śmierci okaże się niemożliwe - wówczas sąd przyjmuje chwilę najbardziej prawdopodobną. Przepis zapewnia więc, że postanowienie zawsze będzie wskazywało konkretny moment, nawet jeżeli dowody nie pozwalają na pełną precyzję.
Norma ta znajduje zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym o stwierdzenie zgonu, czyli wtedy, gdy śmierć człowieka jest niewątpliwa, ale nie sporządzono aktu zgonu w zwykłym trybie. Sąd bada wówczas okoliczności zdarzenia: relacje świadków, dokumenty, opinie, informacje o okolicznościach, w jakich osoba znalazła się w sytuacji zagrażającej życiu. Na podstawie tych ustaleń określa moment śmierci możliwie precyzyjnie, wskazując datę, a jeżeli materiał na to pozwala - także godzinę. Dopiero gdy takie ścisłe ustalenie jest niewykonalne, sąd sięga po regułę z § 2 i przyjmuje moment najbardziej prawdopodobny w świetle zebranych dowodów.
Osoba wypłynęła łodzią na jezioro podczas gwałtownej burzy i nie wróciła; świadkowie widzieli wywrócenie łodzi około godziny osiemnastej, a ciała nie odnaleziono. W postępowaniu o stwierdzenie zgonu sąd ustala przebieg zdarzenia na podstawie zeznań świadków i dokumentacji służb ratowniczych. Ponieważ nie da się wskazać dokładnej minuty śmierci, sąd - stosując art. 538 § 2 KPC - przyjmuje chwilę najbardziej prawdopodobną, czyli moment odpowiadający wywróceniu się łodzi. Tak oznaczona chwila zostaje wpisana do postanowienia i staje się podstawą dalszych czynności, na przykład sporządzenia aktu zgonu.
Pierwszym błędem jest przekonanie, że sąd może pominąć wskazanie chwili śmierci lub ograniczyć się do sformułowań ogólnikowych - przepis wymaga ścisłego oznaczenia. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie reguły z § 2 jako swobodnego wyboru daty; chwila najbardziej prawdopodobna musi mieć oparcie w wynikach postępowania. Bywa też mylone stwierdzenie zgonu z uznaniem za zmarłego, które opiera się na innych przesłankach i innym sposobie oznaczania chwili śmierci. Wreszcie sama data ma realne znaczenie praktyczne, bo od niej zależy między innymi otwarcie spadku oraz krąg osób dziedziczących, dlatego jej ustalenie nie jest kwestią czysto formalną. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności i dostępne dowody.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Art. 538 § 1 KPC wymaga ścisłego oznaczenia chwili śmierci stosownie do wyników postępowania. Jeżeli dowody pozwalają ustalić godzinę, sąd ją wskazuje; jeśli nie, stosuje regułę chwili najbardziej prawdopodobnej.
To moment, który w świetle zgromadzonych dowodów jawi się jako najbardziej realny czas śmierci. Nie jest to dowolna data, lecz wniosek wynikający z ustaleń poczynionych w postępowaniu.
Nie, są to odrębne instytucje o różnych przesłankach. Stwierdzenie zgonu dotyczy sytuacji, w której śmierć jest niewątpliwa, ale nie sporządzono aktu zgonu w zwykłym trybie.
Od chwili śmierci zależą skutki prawne, w tym otwarcie spadku i ustalenie kręgu spadkobierców. Dlatego przepis wymaga jej precyzyjnego wskazania w postanowieniu.
Sam art. 538 KPC tego nie reguluje, a ewentualna zmiana zależy od przepisów o wzruszaniu orzeczeń i pojawienia się nowych okoliczności. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.
Zapytaj o art. 538