Art. 526.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 526 KPC reguluje właściwość miejscową sądu w postępowaniu nieprocesowym o uznanie osoby zaginionej za zmarłą. Zgodnie z § 1 sprawę rozpoznaje sąd ostatniego miejsca zamieszkania zaginionego, czyli sąd tego okręgu, w którym zaginiony przebywał z zamiarem stałego pobytu przed zaginięciem. Jeżeli takiej podstawy nie da się ustalić - na przykład gdy zaginiony nie miał w Polsce miejsca zamieszkania albo nie sposób go wskazać - właściwy jest sąd określony w art. 508 § 1 KPC, do którego przepis wprost odsyła. Paragraf 2 wprowadza rozwiązanie szczególne na wypadek zdarzeń o charakterze masowym: jeżeli wskutek tego samego zdarzenia zaginęła większa liczba osób, Sąd Najwyższy na wniosek Ministra Sprawiedliwości może wyznaczyć jeden sąd jako wyłącznie właściwy do rozpoznania wszystkich spraw pozostających w związku z tym zdarzeniem. Postanowienie Sądu Najwyższego w tej sprawie podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski".

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie do spraw o uznanie za zmarłego, a więc do postępowań, w których wnioskodawca dąży do sądowego stwierdzenia, że osoba zaginiona jest uznawana za zmarłą. Znajduje on zastosowanie na etapie badania przez sąd własnej właściwości miejscowej, jeszcze przed merytorycznym rozpoznaniem wniosku. Punktem odniesienia jest ostatnie miejsce zamieszkania zaginionego, a nie miejsce zamieszkania wnioskodawcy ani miejsce, w którym doszło do zaginięcia. Reguła z § 2 aktywuje się dopiero wtedy, gdy jedno zdarzenie - na przykład katastrofa komunikacyjna czy klęska żywiołowa - objęło większą liczbę zaginionych, i wymaga inicjatywy Ministra Sprawiedliwości oraz rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.

Przykład

Pan Jan mieszkał na stałe w Poznaniu, skąd wyjechał w podróż i od kilku lat nie ma o nim żadnych wiadomości. Jego siostra składa wniosek o uznanie brata za zmarłego. Zgodnie z art. 526 § 1 KPC właściwy będzie sąd ostatniego miejsca zamieszkania brata, czyli sąd poznański, nawet jeżeli siostra mieszka w innym mieście. Gdyby jednak Jan zaginął wraz z wieloma innymi osobami wskutek jednej katastrofy, a Sąd Najwyższy na wniosek Ministra Sprawiedliwości wyznaczyłby jeden sąd wyłącznie właściwy, wniosek trzeba by złożyć do sądu wskazanego w ogłoszonym postanowieniu.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest kierowanie wniosku do sądu miejsca zamieszkania wnioskodawcy lub do sądu, w którego okręgu doszło do zaginięcia - art. 526 KPC takiego kryterium nie przewiduje. Mylone bywa też ostatnie miejsce zamieszkania z miejscem zameldowania, choć decyduje faktyczny stały pobyt z zamiarem stałego przebywania. Nie jest również prawdą, że sąd wyłącznie właściwy przy zdarzeniach masowych wyznacza się automatycznie: konieczny jest wniosek Ministra Sprawiedliwości oraz postanowienie Sądu Najwyższego ogłoszone w „Monitorze Polskim". Warto pamiętać, że przepis dotyczy wyłącznie właściwości sądu, a nie przesłanek uznania za zmarłego, które określają odrębne regulacje. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.