Art. 505⁴.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 505(4) KPC wprowadza istotne ograniczenia proceduralne właściwe dla postępowania uproszczonego. Zgodnie z § 1 zmiana powództwa jest niedopuszczalna, co oznacza, że powód nie może w toku sprawy zmodyfikować żądania ani jego podstawy faktycznej w sposób, jaki dopuszczają zasady ogólne. Przepis wyłącza także stosowanie art. 75-85 KPC, czyli regulacji dotyczących interwencji ubocznej i przypozwania, oraz art. 194-196 i art. 198 KPC, a więc przepisów o dopozwaniu, wezwaniu właściwej strony i zawiadomieniu osób, którym przysługuje roszczenie. Paragraf 2 dopuszcza natomiast powództwo wzajemne oraz zarzut potrącenia, ale wyłącznie wtedy, gdy zgłaszane w ten sposób roszczenia same nadają się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. Celem tych rozwiązań jest utrzymanie szybkiego, sformalizowanego i przewidywalnego charakteru tego trybu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Regulacja z art. 505(4) KPC działa od chwili, gdy sprawa jest rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym, a więc w sprawach, dla których ustawa ten tryb przewiduje. Przepis znajduje zastosowanie przez cały czas trwania postępowania przed sądem pierwszej instancji, także wtedy, gdy strona dopiero w toku procesu dostrzega potrzebę rozszerzenia żądania lub dopozwania innej osoby. Ograniczenia dotyczą zarówno powoda, jak i pozwanego oraz osób trzecich, które w zwykłym trybie mogłyby przystąpić do sprawy. Jeżeli strona zgłasza powództwo wzajemne albo zarzut potrącenia, sąd bada, czy roszczenie objęte takim żądaniem mieści się w granicach spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym.

Przykład

Przedsiębiorca pozywa klienta o zapłatę 4 000 zł za wykonaną usługę i sprawa toczy się w postępowaniu uproszczonym. W trakcie procesu powód orientuje się, że klient zalega także z inną, znacznie wyższą i skomplikowaną należnością, i chce rozszerzyć powództwo o tę kwotę. Nie może tego zrobić w tej sprawie, ponieważ art. 505(4) § 1 KPC wyłącza zmianę powództwa - konieczne będzie odrębne pozwanie. Z kolei pozwany, który twierdzi, że przysługuje mu wobec powoda wymagalna wierzytelność w kwocie 1 500 zł z tytułu naprawy szkody, może zgłosić zarzut potrącenia albo powództwo wzajemne, o ile to roszczenie również nadaje się do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Częste nieporozumienia

Strony często mylą zakaz zmiany powództwa z zakazem powoływania nowych dowodów lub twierdzeń - to odrębne zagadnienia regulowane innymi przepisami. Bywa też przyjmowane, że skoro nie można zmienić powództwa, to nie da się w ogóle dochodzić dalszych roszczeń; w rzeczywistości pozostaje droga odrębnego pozwu. Kolejnym błędem jest zakładanie, że każde powództwo wzajemne czy zarzut potrącenia zostanie rozpoznany - warunkiem jest przydatność roszczenia do trybu uproszczonego. Nie należy również utożsamiać wyłączenia dopozwania z brakiem możliwości pozwania właściwej osoby w nowym postępowaniu. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena dopuszczalności czynności procesowej zależy od okoliczności konkretnego postępowania.