Art. 497¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 497(1) Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego, co oznacza, że jego treść normatywna została usunięta z ustawy i nie zawiera on już żadnej reguły postępowania. W tekstach jednolitych oraz w publikatorach elektronicznych zachowuje się samą jednostkę redakcyjną wraz z adnotacją "(uchylony)", aby nie zaburzać numeracji pozostałych artykułów kodeksu. Zabieg ten jest standardową techniką legislacyjną: ustawodawca nie przenumerowuje całej ustawy po każdej nowelizacji, ponieważ prowadziłoby to do chaosu w orzecznictwie, piśmiennictwie i w odesłaniach zawartych w innych aktach prawnych. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że na art. 497(1) KPC nie można oprzeć żadnego wniosku procesowego, zarzutu ani środka zaskarżenia. Sąd, który otrzymałby pismo powołujące tę podstawę, oceni je według rzeczywistej treści żądania, a nie według przywołanej, nieistniejącej już normy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis uchylony co do zasady nie znajduje zastosowania do spraw wszczętych i prowadzonych po dniu wejścia w życie nowelizacji, która go usunęła. Nie oznacza to jednak, że dawna treść art. 497(1) KPC jest całkowicie pozbawiona znaczenia. W postępowaniu cywilnym istotne są przepisy przejściowe zawarte w ustawach nowelizujących: to one przesądzają, czy do spraw wszczętych przed zmianą stosuje się przepisy dotychczasowe, czy nowe. Dlatego przy sprawach starszych, zwłaszcza toczących się przez wiele lat lub wracających do sądu po uchyleniu orzeczenia, konieczne bywa sięgnięcie do wersji kodeksu obowiązującej w danej dacie. Znaczenie historyczne przepisu ujawnia się także przy analizie wcześniejszych orzeczeń i komentarzy, które do niego nawiązywały.

Przykład

Osoba przygotowująca pismo procesowe korzysta ze starszego wydania kodeksu znalezionego w domowej biblioteczce i powołuje w nim art. 497(1) KPC jako podstawę swojego wniosku. Po złożeniu pisma okazuje się, że w aktualnym stanie prawnym jednostka ta jest oznaczona jako uchylona, a właściwa regulacja znajduje się w innym miejscu ustawy albo została zastąpiona odmiennym rozwiązaniem. Sąd nie odrzuci pisma wyłącznie z powodu błędnego wskazania podstawy prawnej, ponieważ decydująca jest treść żądania i przytoczone okoliczności faktyczne. Mimo to strona traci czas, a ryzyko nieporozumienia rośnie, dlatego zawsze warto sprawdzać przepis w aktualnym tekście jednolitym z datą ostatniej zmiany.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal widnieje w kodeksie, to przepis obowiązuje - tymczasem adnotacja "(uchylony)" jednoznacznie temu przeczy. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że uchylenie przepisu automatycznie likwiduje instytucję, której dotyczył; bywa bowiem, że regulację przeniesiono do innej jednostki redakcyjnej lub do odrębnej ustawy. Trzecim błędem jest korzystanie z nieaktualnych wydruków i wyszukiwarek bez sprawdzenia daty aktualizacji. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o terminy procesowe lub środki zaskarżenia, warto skonsultować się z prawnikiem.