Co dokładnie stanowi przepis
Art. 458[16] KPC wprowadza szczególną, sankcyjną regułę rozliczania kosztów procesu w postępowaniu w sprawach gospodarczych. Przepis pozwala sądowi obciążyć kosztami procesu w całości lub w części tę stronę będącą przedsiębiorcą, która przed wytoczeniem powództwa zaniechała próby dobrowolnego rozwiązania sporu, uchyliła się od udziału w takiej próbie albo uczestniczyła w niej w złej wierze. Warunkiem jest jednak to, by takie zachowanie przyczyniło się do zbędnego wytoczenia powództwa lub do wadliwego określenia przedmiotu sprawy. Kluczowe jest zastrzeżenie, że sąd może zastosować tę regułę niezależnie od wyniku sprawy, a więc również wobec strony, która proces wygrała. W uzasadnionych przypadkach sąd może ponadto podwyższyć zasądzone koszty, przy czym ustawa zakreśla wyraźną granicę: nie więcej niż dwukrotnie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Regulacja dotyczy stron będących przedsiębiorcami w postępowaniu gospodarczym, od których oczekuje się podwyższonej staranności także na etapie przedsądowym. Do zastosowania art. 458[16] KPC konieczne jest łączne wystąpienie dwóch elementów: nagannego zachowania strony wobec próby polubownego zakończenia sporu oraz związku przyczynowego między tym zachowaniem a zbędnym procesem lub wadliwym określeniem przedmiotu sprawy. Zaniechanie próby oznacza całkowity brak inicjatywy ugodowej, uchylenie się - unikanie kontaktu, ignorowanie wezwań czy niestawiennictwo, a zła wiara - pozorne uczestnictwo bez rzeczywistej woli porozumienia. Decyzja sądu ma charakter fakultatywny, o czym świadczy zwrot "może obciążyć", więc sąd ocenia całokształt okoliczności sprawy. Sama przegrana lub wygrana procesu nie przesądza o zastosowaniu tego przepisu.
Przykład zastosowania
Spółka handlowa kieruje do kontrahenta wezwanie do zapłaty wraz z propozycją spotkania mediacyjnego, wskazując termin i miejsce. Kontrahent, również przedsiębiorca, nie odpowiada na pisma, nie odbiera korespondencji i nie przystępuje do rozmów, choć spór dotyczy jedynie sposobu rozliczenia rabatu i mógłby zostać wyjaśniony jednym dokumentem. Po wytoczeniu powództwa pozwany od razu uznaje roszczenie i przedstawia dokument, który wcześniej mógł okazać bez procesu. Sąd może wówczas, na podstawie art. 458[16] KPC, obciążyć pozwanego kosztami procesu, a jeśli uzna okoliczności za szczególnie naganne, podwyższyć je maksymalnie dwukrotnie.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że przepis wprowadza obowiązkową mediację lub wymóg wezwania do zapłaty przed pozwem - takiego bezwzględnego obowiązku art. 458[16] KPC nie ustanawia, lecz wiąże z brakiem próby ugodowej ryzyko kosztowe. Drugim jest założenie, że wygranie sprawy chroni przed obciążeniem kosztami, podczas gdy przepis wyraźnie działa niezależnie od wyniku sprawy. Trzecim - traktowanie podwyżki kosztów jako dowolnej, gdy tymczasem ustawa ogranicza ją do dwukrotności. Nieporozumieniem jest też uznanie, że wystarczy formalnie wysłać jedno pismo: pozorne, prowadzone w złej wierze rozmowy również mogą uzasadniać sankcję. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretne okoliczności i dokumentację przedsądową.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
