Art. 450.

Co stanowi przepis

Art. 450 KPC reguluje los toczącego się procesu o unieważnienie małżeństwa w sytuacji, gdy w jego trakcie umiera jeden z małżonków. Zgodnie z § 1 sąd w takim wypadku obligatoryjnie zawiesza postępowanie - nie ma tu miejsca na ocenę celowości, zawieszenie następuje z mocy samego przepisu, gdy tylko sądowi znany jest fakt śmierci. Paragraf 2 przewiduje, że postępowanie ulega umorzeniu, jeżeli zstępni małżonka, który wytoczył powództwo, nie zgłoszą wniosku o podjęcie postępowania w ciągu sześciu miesięcy od wydania postanowienia o zawieszeniu. Paragraf 3 dotyczy z kolei śmierci małżonka pozwanego, a także sytuacji, w której pozwanymi byli oboje małżonkowie i zmarł jeden z nich - wówczas sąd orzekający ustanawia kuratora wstępującego w miejsce zmarłego, a następnie podejmuje zawieszone postępowanie. Przepis różnicuje zatem konsekwencje śmierci w zależności od tego, po której stronie procesu występował zmarły.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 450 KPC stosuje się wyłącznie w sprawach o unieważnienie małżeństwa, a więc w postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich, nie zaś w każdej sprawie rodzinnej. Warunkiem jego zastosowania jest śmierć jednego z małżonków w toku już wszczętego i niezakończonego prawomocnie postępowania. Dalszy tok sprawy zależy od roli procesowej zmarłego: jeżeli zmarł powód, inicjatywa należy do jego zstępnych, którzy w terminie sześciu miesięcy od postanowienia o zawieszeniu mogą wnieść o podjęcie postępowania. Jeżeli zmarł małżonek pozwany, sąd sam ustanawia kuratora i podejmuje sprawę, aby możliwe było jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Bezczynność zstępnych powoda przez wskazany okres prowadzi natomiast do umorzenia postępowania.

Przykład

Małżonek wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa, powołując się na przeszkodę przewidzianą w przepisach prawa rodzinnego. W trakcie procesu powód umiera, wobec czego sąd wydaje postanowienie o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 450 § 1 KPC. Dzieci zmarłego, zainteresowane rozstrzygnięciem między innymi z uwagi na skutki majątkowe i spadkowe, składają w piątym miesiącu od wydania tego postanowienia wniosek o podjęcie postępowania, dzięki czemu sprawa toczy się dalej. Gdyby wniosku nie złożyły w terminie sześciu miesięcy, sąd umorzyłby postępowanie i sprawa nie zostałaby merytorycznie rozpoznana.

Częste nieporozumienia

Powszechnym błędem jest przekonanie, że śmierć małżonka zawsze kończy sprawę o unieważnienie małżeństwa - art. 450 KPC pokazuje, że postępowanie może być kontynuowane. Mylone bywa również liczenie terminu sześciomiesięcznego: biegnie on od wydania postanowienia o zawieszeniu, a nie od dnia śmierci czy od doręczenia postanowienia. Nieporozumieniem jest także oczekiwanie, że po śmierci pozwanego to spadkobiercy wstąpią do procesu - w ich miejsce wstępuje kurator ustanowiony przez sąd orzekający. Wreszcie krąg osób uprawnionych do złożenia wniosku o podjęcie postępowania jest ograniczony do zstępnych małżonka, który wytoczył powództwo. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.