Art. 445².

Co stanowi przepis

Art. 445(2) KPC daje sądowi rozpoznającemu sprawę o rozwód lub separację uprawnienie do skierowania stron do mediacji. Skierowanie może nastąpić "w każdym stanie sprawy", a więc zarówno na samym jej początku, jak i po przeprowadzeniu części postępowania dowodowego, a także po uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Celem mediacji jest ugodowe załatwienie spornych kwestii, które przepis wylicza: zaspokojenie potrzeb rodziny, alimenty, sposób sprawowania władzy rodzicielskiej, kontakty z dziećmi oraz sprawy majątkowe podlegające rozstrzygnięciu w wyroku orzekającym rozwód lub separację. Przepis nakazuje odpowiednie stosowanie art. 436 § 4 KPC, co oznacza, że reguły dotyczące mediacji w postępowaniu pojednawczym znajdują tu zastosowanie z uwzględnieniem specyfiki sprawy rozwodowej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma dotyczy wyłącznie spraw o rozwód i o separację, a więc postępowań odrębnych w sprawach małżeńskich. Przesłanką praktyczną skierowania do mediacji jest istnienie kwestii spornych spośród wymienionych w przepisie - najczęściej chodzi o wysokość alimentów na dzieci, harmonogram kontaktów albo zakres władzy rodzicielskiej. Skierowanie do mediacji na podstawie art. 445(2) KPC nie służy pogodzeniu małżonków (temu służą inne instytucje), lecz uzgodnieniu treści rozstrzygnięć, które i tak muszą znaleźć się w wyroku. Mediacja opiera się na dobrowolności, więc strona może odmówić udziału, a odmowa sama w sobie nie przesądza o wyniku sprawy. Ugoda zawarta przed mediatorem podlega kontroli sądu, który bada między innymi, czy nie jest sprzeczna z prawem i z dobrem dziecka.

Przykład

Małżonkowie wnoszą o rozwód, zgadzają się co do samego rozwiązania małżeństwa, ale spierają się o to, w jakie weekendy dzieci będą przebywać u ojca i jaka ma być kwota alimentów. Sąd na rozprawie, dostrzegając, że spór dotyczy szczegółów, a nie zasad, kieruje strony do mediacji na podstawie art. 445(2) KPC i wyznacza jej termin. W toku spotkań z mediatorem rodzice ustalają grafik kontaktów uwzględniający plan zajęć dodatkowych dzieci oraz kwotę alimentów, a treść porozumienia trafia do akt sprawy. Sąd, uznając ustalenia za zgodne z dobrem dzieci, uwzględnia je w wyroku rozwodowym, co skraca postępowanie i ogranicza liczbę przesłuchań.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skierowanie do mediacji oznacza próbę zmuszenia małżonków do ratowania związku - przepis dotyczy uzgodnienia kwestii towarzyszących rozwodowi. Drugim jest założenie, że porozumienie mediacyjne automatycznie kończy sprawę: rozwód lub separację zawsze orzeka sąd wyrokiem, a ugoda jedynie ułatwia mu rozstrzygnięcie. Trzecim nieporozumieniem bywa pogląd, że mediacja wstrzymuje sprawę na czas nieokreślony - sąd wyznacza czas mediacji i po jej zakończeniu kontynuuje postępowanie. Warto też pamiętać, że mediator nie orzeka i nie ocenia winy za rozkład pożycia. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.