Co stanowi przepis
Art. 436 KPC dotyczy spraw o rozwód i o separację i daje sądowi narzędzie, które ma służyć przede wszystkim ratowaniu związku małżeńskiego. Zgodnie z § 1, jeżeli sąd uzna, że istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, może skierować strony do mediacji, przy czym skierowanie jest dopuszczalne również wtedy, gdy postępowanie zostało zawieszone. Paragraf 2 nakazuje stosować odpowiednio ogólne przepisy o mediacji, z jednym istotnym zastrzeżeniem: przedmiotem mediacji może być także pojednanie małżonków, a więc nie tylko ugodowe uregulowanie kwestii spornych, jak alimenty, kontakty z dziećmi czy sposób korzystania z mieszkania. Paragraf 4 określa natomiast wymagania wobec osoby prowadzącej mediację - jeżeli strony same nie uzgodniły mediatora, sąd kieruje je do stałego mediatora, który dysponuje wiedzą teoretyczną, w szczególności wykształceniem z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa, oraz praktycznymi umiejętnościami prowadzenia mediacji rodzinnych. Paragraf 3 został uchylony i nie ma zastosowania.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie w toku postępowania o rozwód lub separację, gdy sąd - najczęściej po wysłuchaniu stron na rozprawie - dostrzega, że konflikt między małżonkami nie ma charakteru nieodwracalnego. Ocena "widoków na utrzymanie małżeństwa" należy do sądu i opiera się na całokształcie okoliczności, w tym na postawie stron, czasie trwania rozłąki oraz przyczynach rozkładu pożycia. Skierowanie do mediacji nie jest obowiązkiem sądu, lecz uprawnieniem, co wynika ze sformułowania "sąd może". Istotne jest też to, że sam udział w mediacji pozostaje dobrowolny, a odmowa nie może być traktowana jako okoliczność obciążająca stronę. Możliwość skierowania stron do mediacji także w okresie zawieszenia postępowania pozwala wykorzystać czas przeznaczony na przemyślenie decyzji o rozwodzie.
Przykład
Małżonkowie po dwunastu latach pożycia składają pozew o rozwód, wskazując na narastające konflikty po urodzeniu drugiego dziecka. Na pierwszej rozprawie oboje przyznają, że nadal ze sobą rozmawiają i wspólnie zajmują się dziećmi, a spór dotyczy głównie podziału obowiązków i finansów. Sąd, dostrzegając realną szansę na porozumienie, kieruje strony do mediacji na podstawie art. 436 KPC, wskazując stałego mediatora z przygotowaniem psychologicznym, ponieważ małżonkowie sami nikogo nie wybrali. W toku spotkań mediacyjnych strony mogą dążyć zarówno do pojednania, jak i - gdyby to się nie powiodło - do uzgodnienia kwestii dotyczących dzieci i alimentów.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skierowanie do mediacji oznacza przymus pogodzenia się albo automatyczne przedłużenie sprawy o wiele miesięcy. Mediacja jest dobrowolna, a jej celem nie jest wywieranie presji, lecz stworzenie warunków do spokojnej rozmowy. Druga pomyłka polega na sądzeniu, że mediacja w sprawie rozwodowej dotyczy wyłącznie pojednania - przepis wyraźnie dopuszcza pojednanie jako dodatkowy, a nie jedyny przedmiot mediacji. Nietrafne jest również założenie, że mediatorem może być dowolna osoba wskazana przez sąd; § 4 wymaga określonych kwalifikacji. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację z uwzględnieniem wszystkich okoliczności.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
