Art. 432.

Co stanowi przepis

Art. 432 KPC wprowadza szczególną regułę dowodową w postępowaniach dotyczących spraw małżeńskich. Zgodnie z jego pierwszym zdaniem, w każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd ma obowiązek zarządzić przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, a więc obojga małżonków. Nie jest to zatem dowód fakultatywny, zależny od uznania sądu czy od inicjatywy uczestników - sąd musi go dopuścić z urzędu, nawet jeśli żadna ze stron o to nie wnosi. Zdanie drugie rozszerza ochronę tego środka dowodowego na inne sprawy z zakresu spraw małżeńskich: jeżeli strona powołała dowód z przesłuchania stron, sąd nie może odmówić jego dopuszczenia. Przepis nakazuje jednocześnie odpowiednie stosowanie art. 302 § 1 KPC, który pozwala ograniczyć przesłuchanie do jednej ze stron, gdy przesłuchanie drugiej jest niemożliwe lub napotyka przeszkody natury faktycznej albo prawnej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 432 KPC dotyczy postępowań odrębnych w sprawach małżeńskich. Jej rdzeń odnosi się do spraw o rozwód i o separację, gdzie obowiązek przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron powstaje niezależnie od stanowiska procesowego małżonków oraz od tego, czy pozew jest niekwestionowany. Uzasadnieniem jest to, że sąd samodzielnie ustala okoliczności rozkładu pożycia, winę oraz sytuację małoletnich dzieci, a bezpośredni kontakt z małżonkami jest do tego niezbędny. W pozostałych sprawach objętych tym postępowaniem odrębnym przepis działa słabiej: sąd nie musi zarządzać przesłuchania z urzędu, ale gdy strona zgłosi taki wniosek dowodowy, nie może go pominąć. Odesłanie do art. 302 § 1 KPC pozwala na elastyczność wtedy, gdy jedna ze stron obiektywnie nie może zeznawać.

Przykład

Małżonkowie składają zgodny wniosek o rozwód bez orzekania o winie i oświadczają, że nie chcą zeznawać, bo wszystko już między sobą ustalili. Mimo to sąd, stosując art. 432 KPC, wyznacza rozprawę i przesłuchuje oboje małżonków na okoliczność rozkładu pożycia i sytuacji dzieci. Jeżeli jeden z małżonków przebywa za granicą i mimo prawidłowego wezwania nie stawia się, sąd może - na podstawie odpowiednio stosowanego art. 302 § 1 KPC - ograniczyć przesłuchanie do drugiego małżonka. Postępowanie toczy się wówczas dalej, a zeznania jednej strony podlegają ocenie razem z pozostałym materiałem dowodowym.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że zgodne stanowiska małżonków zwalniają sąd z przesłuchania - art. 432 KPC takiego wyjątku nie przewiduje. Drugim, że przesłuchanie stron zawsze musi objąć oboje małżonków; odesłanie do art. 302 § 1 KPC wprost dopuszcza ograniczenie dowodu. Trzecim nieporozumieniem jest utożsamianie obowiązku dopuszczenia dowodu z obowiązkiem uznania zeznań za wiarygodne - sąd nadal swobodnie ocenia ich wartość dowodową. Wreszcie zdanie drugie art. 432 KPC nie oznacza, że w każdej sprawie cywilnej strona może wymusić własne przesłuchanie, gdyż przepis odnosi się do postępowania w sprawach małżeńskich. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.