Art. 398¹.

Co stanowi przepis

Art. 398(1) KPC wyznacza podstawowy zakres dopuszczalności skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym. Zgodnie z § 1 skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego można wnieść od prawomocnego wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji, a także od postanowienia tego sądu w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania, o ile orzeczenia te kończą postępowanie w sprawie. Krąg podmiotów uprawnionych obejmuje stronę postępowania oraz trzy podmioty działające w interesie publicznym: Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka. Przepis zawiera zastrzeżenie, że odmienne rozwiązanie może wynikać z przepisu szczególnego, co oznacza, iż w niektórych kategoriach spraw ustawa wyłącza skargę kasacyjną albo modyfikuje warunki jej wniesienia. Paragraf 2 wprowadza regułę pierwszeństwa strony: jeżeli to ona wniosła skargę kasacyjną, w zaskarżonym zakresie wyłączone jest wniesienie skargi przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się dopiero po zakończeniu postępowania przed sądem drugiej instancji, a więc gdy sprawa została już rozpoznana w toku instancji i orzeczenie stało się prawomocne. Nie każde rozstrzygnięcie sądu odwoławczego otwiera drogę do Sądu Najwyższego: poza wyrokami art. 398(1) KPC wymienia wyłącznie postanowienia dotyczące odrzucenia pozwu oraz umorzenia postępowania, i to takie, które kończą sprawę. Skarga kasacyjna nie jest zatem kolejną, trzecią instancją rozpoznającą sprawę od nowa, lecz nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia o ograniczonym zakresie. Uprawnienie Prokuratora Generalnego oraz Rzeczników aktualizuje się wtedy, gdy strona sama nie skorzystała ze skargi w danym zakresie zaskarżenia. Zawsze trzeba dodatkowo sprawdzić, czy w danym rodzaju sprawy przepis szczególny nie wyłącza skargi kasacyjnej.

Przykład

Przedsiębiorca przegrał w sądzie okręgowym jako sądzie drugiej instancji sprawę o zapłatę wynagrodzenia z umowy o dzieło; sąd oddalił jego apelację, a wyrok stał się prawomocny. Ponieważ orzeczenie pochodzi od sądu drugiej instancji i kończy postępowanie, przedsiębiorca rozważa wniesienie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego na podstawie art. 398(1) § 1 KPC. Równolegle o sprawę zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich, do którego strona wcześniej pisała. Jeżeli jednak przedsiębiorca sam zaskarży wyrok w całości, to zgodnie z § 2 w tym samym zakresie Rzecznik nie będzie już mógł złożyć własnej skargi kasacyjnej.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest traktowanie skargi kasacyjnej jak zwykłej apelacji i oczekiwanie ponownego badania faktów oraz oceny dowodów. Mylnie zakłada się także, że skarga przysługuje od każdego postanowienia sądu drugiej instancji, podczas gdy art. 398(1) KPC wymienia tylko postanowienia o odrzuceniu pozwu i umorzeniu postępowania kończące sprawę. Kolejne nieporozumienie dotyczy zastrzeżenia o przepisie szczególnym, które bywa pomijane przy ocenie dopuszczalności środka. Wreszcie strony niekiedy liczą na to, że Prokurator Generalny lub Rzecznik złoży skargę równolegle z nimi, co w zaskarżonym zakresie jest wyłączone. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, zwłaszcza że sporządzenie skargi kasacyjnej podlega dalszym wymaganiom formalnym.