Art. 389.

Co stanowi przepis

Art. 389 KPC reguluje czynność o charakterze techniczno-organizacyjnym, która zamyka pracę sądu drugiej instancji nad konkretną sprawą. Zgodnie z jego treścią, po bezskutecznym upływie terminu do zaskarżenia wydanego wyroku sąd drugiej instancji zwraca akta sądowi pierwszej instancji. Norma ta wskazuje więc zarówno moment, w którym ma nastąpić przekazanie akt (bezskuteczny upływ terminu do zaskarżenia), jak i podmiot, do którego akta wracają (sąd pierwszej instancji). Przepis nie tworzy żadnych uprawnień ani obowiązków po stronie uczestników postępowania - adresatem zawartej w nim dyspozycji jest wyłącznie sąd. Jego funkcją jest zapewnienie, aby akta sprawy znajdowały się tam, gdzie są potrzebne do dalszych czynności, przede wszystkim związanych z wykonaniem orzeczenia i obsługą stron.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie po wydaniu przez sąd drugiej instancji wyroku kończącego postępowanie odwoławcze. Przesłanką zwrotu akt jest bezskuteczny upływ terminu do zaskarżenia tego wyroku, czyli sytuacja, w której w przewidzianym prawem terminie nie został wniesiony przysługujący środek zaskarżenia. Dopóki termin biegnie, akta pozostają w sądzie drugiej instancji, ponieważ mogą być potrzebne do rozpoznania ewentualnego środka zaskarżenia lub czynności z nim związanych. Jeżeli natomiast środek zaskarżenia zostanie wniesiony, czynność opisana w art. 389 KPC nie następuje w tym momencie, gdyż akta są niezbędne do dalszego biegu sprawy. Zwrot akt ma zatem charakter następczy wobec ustabilizowania się sytuacji procesowej po zakończeniu etapu apelacyjnego.

Przykład

Sąd okręgowy jako sąd drugiej instancji oddala apelację pozwanego w sprawie o zapłatę i doręcza stronom wyrok z uzasadnieniem. Żadna ze stron nie wnosi w ustawowym terminie środka zaskarżenia od tego wyroku. Po upływie tego terminu sekretariat sądu okręgowego, stosując art. 389 KPC, przekazuje akta sprawy sądowi rejonowemu, który rozpoznawał sprawę w pierwszej instancji. Powód, który chce następnie uzyskać tytuł wykonawczy, składa wniosek o nadanie klauzuli wykonalności i sprawą zajmuje się sąd dysponujący aktami, a nie sąd odwoławczy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest odczytywanie art. 389 KPC jako przepisu określającego moment prawomocności wyroku - kwestię tę regulują odrębne przepisy, a zwrot akt jest jedynie następstwem organizacyjnym. Po drugie, strony niekiedy sądzą, że zwrot akt oznacza ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji, co jest nieporozumieniem: sąd ten nie orzeka wówczas merytorycznie, lecz przechowuje akta i wykonuje czynności następcze. Po trzecie, zdarza się przekonanie, że zwrot akt zamyka drogę do jakichkolwiek dalszych czynności, tymczasem akta mogą być ponownie przekazane wyżej, jeżeli zaistnieje ku temu procesowa podstawa. Wreszcie, przepis nie określa sztywnej liczby dni na dokonanie zwrotu, lecz wiąże tę czynność z bezskutecznym upływem terminu do zaskarżenia. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację procesową na tle całości akt.