PrawMi

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Art. 38.

Aktualizacja: 18 sierpnia 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • 10 orzeczeń

§ 1.Powództwo o:

1)własność lub inne prawa rzeczowe na nieruchomości,

2)posiadanie nieruchomości,

3)roszczenia wynikające z art. 231 Kodeksu cywilnego,

4)roszczenia wynikające z art. 224–228 i art. 230 Kodeksu cywilnego, o ile są związane z nieruchomością – wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca położenia nieruchomości, przy czym jeżeli przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej.

§ 2.Właściwość powyższa rozciąga się na roszczenia osobiste związane z prawami rzeczowymi i dochodzone łącznie z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu.

§ 3.Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli przemawiają za tym względy celowości.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

II Ca 1103/18Sąd Okręgowy w Białymstoku

II Ca 1103/18

Fragment uzasadnienia

… w kasie do podwójnej wysokości wpłaconych udziałów, bez podjęcia, przed ogłoszeniem upadłości kasy, przez walne zgromadzenie uchwały w sprawie sposobu pokrycia straty zgodnie z art. 38 § 1 pkt. 4 ustawy z dnia 16 września 1982 roku – Prawo spółdzielcze ( tj. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1285)? UZASADNIENIE Powód Syndyk masy upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. wystąpił z pozwem przeciwko T. L. o…
  • pytanie prawne do sądu najwyższego
Czytaj orzeczenie
I ACa 891/16Sąd Apelacyjny w Warszawie

I ACa 891/16

Fragment uzasadnienia

… pozwanego ponad osnowę dokumentów w postaci umowy kredytowej i dokumentacji związanej z wpisem do księgi wieczystej, 7. naruszenie art. 38 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy sądem wyłączne właściwym jest Sąd Okręgowy w Kielcach, 8. naruszenie art. 193 k.p.c. w związku z art. 203 k.p.c. i art. 355 k.p.c. poprzez uznanie, że powód pismem z dnia 21.10.2015 r. wystąpił z nowym żądaniem, podczas gdy w piśmie…
  • dłużnik
  • odpowiedzialność
Czytaj orzeczenie
VI P 200/14Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie

VI P 200/14

Fragment uzasadnienia

… nie uchybił temu obowiązkowi, jakim jest poinformowanie organizacji związkowej o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony na podstawie art. 38 § 1 k.p.c. Na mocy art. 38 § 5 kp pracodawca samodzielnie podejmuje decyzję w sprawie wypowiedzenia umowy po rozpatrzeniu stanowiska związku zawodowego. Wysunięte przez związek zastrzeżenia co do zamiaru wypowiedzenia nie stanowią przeszkody…
  • wypowiedzenie umowy
Czytaj orzeczenie
I C 680/17Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim

I C 680/17

Fragment uzasadnienia

… winna być rozpoznana przez Sad Okręgowy w Lublinie gdyż w obszarze właściwości miejscowej tego Sadu zamieszkują pozwani. Zarzut ten także jest niezasadny . Zgodnie z art. 38 §1 k.p.c. sądem wyłącznie właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd miejsca położenia nieruchomości obciążonej prawem rzeczowym w tym hipoteką . Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie . Wobec powyższego należy uznać, iż powództwo jest w…
  • zapłata
Czytaj orzeczenie

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 38: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

Co stanowi przepis

Art. 38 KPC ustanawia tzw. właściwość wyłączną sądu w sprawach dotyczących nieruchomości. Zgodnie z § 1 powództwo o własność lub inne prawa rzeczowe na nieruchomości, o posiadanie nieruchomości, a także o roszczenia wynikające z art. 231 Kodeksu cywilnego oraz z art. 224-228 i art. 230 Kodeksu cywilnego (o ile są związane z nieruchomością) wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca położenia nieruchomości. Przepis dodaje przy tym regułę szczególną: jeżeli przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej, a nie władnącej. Paragraf 2 rozszerza tę właściwość na roszczenia osobiste związane z prawami rzeczowymi, jeżeli są dochodzone łącznie z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu. Z kolei § 3 przewiduje wyjątek proceduralny: sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę innemu sądowi równorzędnemu, gdy przemawiają za tym względy celowości.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 38 KPC stosuje się wtedy, gdy przedmiot procesu jest ściśle powiązany z konkretną nieruchomością. Chodzi zatem o sprawy o ustalenie lub ochronę własności, o ustanowienie albo zniesienie ograniczonych praw rzeczowych, o ochronę posiadania, a także o rozliczenia między właścicielem a posiadaczem rzeczy, o których mowa w art. 224-228 i art. 230 Kodeksu cywilnego, oraz o wykup gruntu zabudowanego na podstawie art. 231 Kodeksu cywilnego. Właściwość ta ma charakter wyłączny, co oznacza, że strony nie mogą jej zmienić umową prorogacyjną ani powołać się na właściwość ogólną według miejsca zamieszkania pozwanego. Jedyną przewidzianą tu furtką jest zgodny wniosek obu stron w trybie § 3, o którym rozstrzyga sąd.

Przykład

Właściciel działki położonej pod Olsztynem mieszka w Gdańsku, a osoba, która od lat korzysta z części jego gruntu, mieszka w Warszawie. Właściciel chce wytoczyć powództwo o wydanie nieruchomości oraz o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z niej. Mimo że żadna ze stron nie mieszka w okręgu, w którym leży działka, pozew należy złożyć do sądu właściwego dla miejsca położenia nieruchomości, czyli w okolicach Olsztyna. Roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, jako roszczenie związane z prawem rzeczowym i dochodzone łącznie z nim przeciwko temu samemu pozwanemu, objęte jest tą samą właściwością na podstawie § 2.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest kierowanie pozwu do sądu miejsca zamieszkania pozwanego lub powoda - w sprawach z art. 38 KPC taki wybór jest wykluczony, a sprawa i tak zostanie przekazana sądowi właściwemu. Drugie nieporozumienie dotyczy służebności gruntowej: decyduje położenie nieruchomości obciążonej, a nie władnącej. Trzeci błąd to zakładanie, że każde roszczenie pieniężne dotyczące nieruchomości podlega tej właściwości - § 2 obejmuje wyłącznie roszczenia osobiste związane z prawami rzeczowymi i dochodzone razem z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu. Wreszcie przekazanie sprawy innemu sądowi z § 3 nie następuje automatycznie: wymaga zgodnego wniosku stron i oceny względów celowości przez sąd.

W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, który sąd jest właściwy dla konkretnego roszczenia.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Do którego sądu składam pozew o własność nieruchomości?

Do sądu miejsca położenia nieruchomości. Art. 38 § 1 KPC ustanawia w tych sprawach właściwość wyłączną, niezależną od miejsca zamieszkania stron.

Czy strony mogą umówić się na inny sąd?

Nie mogą zmienić właściwości wyłącznej umową. Możliwe jest jedynie przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu na zgodny wniosek stron, jeżeli przemawiają za tym względy celowości (art. 38 § 3 KPC).

Który sąd rozpozna spór o służebność gruntową?

Sąd właściwy według położenia nieruchomości obciążonej, czyli tej, na której ustanowiona jest służebność, a nie nieruchomości władnącej.

Czy roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie też podlega temu sądowi?

Tak, jeżeli jest związane z prawem rzeczowym i dochodzone łącznie z nim przeciwko temu samemu pozwanemu, zgodnie z art. 38 § 2 KPC.

Co się stanie, jeśli złożę pozew do niewłaściwego sądu?

Sąd stwierdzi swoją niewłaściwość i przekaże sprawę sądowi właściwemu, co zwykle wydłuża postępowanie. Warto więc od razu ustalić prawidłowy sąd.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 38
← Wróć do pełnej ustawy