Art. 367¹.

Co stanowi przepis

Art. 367(1) KPC reguluje, w jakim składzie orzeka sąd rozpoznający sprawę cywilną w postępowaniu odwoławczym. Zasadą wyrażoną w § 1 jest rozpoznanie sprawy przez jednego sędziego, a orzekanie w składzie trzech sędziów stanowi wyjątek zastrzeżony dla trzech kategorii spraw. Są to: sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia choćby w jednej z wniesionych apelacji przekracza milion złotych; sprawy rozpoznawane w pierwszej instancji przez sąd okręgowy jako właściwy rzeczowo; a także sprawy, które w pierwszej instancji były rozpoznawane w składzie trzech sędziów na podstawie art. 47 § 4 KPC. Paragraf 2 przewiduje, że nawet w sprawach objętych składem trzyosobowym sąd orzeka na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem wydania postanowienia, o którym mowa w art. 224 § 3 KPC, oraz wyroku. Z kolei § 3 daje prezesowi sądu kompetencję do zarządzenia rozpoznania sprawy w składzie trzech sędziów wszędzie tam, gdzie ustawa przewiduje skład jednoosobowy, jeżeli przemawia za tym szczególna zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się na etapie rozpoznawania sprawy przez sąd drugiej instancji, a więc po wniesieniu apelacji od orzeczenia sądu pierwszej instancji. Kluczowe jest ustalenie, czy sprawa mieści się w którymkolwiek z wyjątków wskazanych w § 1, ponieważ przesądza to o liczbie sędziów w składzie orzekającym. Przy sprawach majątkowych badana jest wartość przedmiotu zaskarżenia, a nie wartość przedmiotu sporu z pozwu, przy czym wystarczy, że próg miliona złotych przekracza choćby jedna z wniesionych apelacji. Znaczenie ma również to, czy w pierwszej instancji orzekał sąd okręgowy jako sąd właściwy rzeczowo oraz czy zastosowano rozszerzony skład na podstawie art. 47 § 4 KPC. Niezależnie od tych kryteriów prezes sądu może w konkretnej sprawie zarządzić skład trzyosobowy ze względu na jej zawiłość lub precedensowy charakter.

Przykład

Przedsiębiorca przegrał w sądzie rejonowym sprawę o zapłatę i wniósł apelację, kwestionując orzeczenie co do kwoty 80 000 złotych. Sprawa nie należy do żadnego z wyjątków z § 1, więc apelację rozpozna sąd okręgowy w składzie jednego sędziego. Gdyby jednak w pierwszej instancji orzekał sąd okręgowy jako sąd właściwy rzeczowo albo gdyby wartość przedmiotu zaskarżenia w jednej z apelacji przekraczała milion złotych, wyrok w drugiej instancji zapadłby w składzie trzech sędziów. Nawet wówczas czynności podejmowane na posiedzeniu niejawnym, poza wyrokiem i postanowieniem z art. 224 § 3 KPC, wykonywałby jeden sędzia.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przyjmowanie, że skład trzyosobowy jest w apelacji regułą - obecnie jest odwrotnie. Mylone bywają także pojęcia wartości przedmiotu sporu i wartości przedmiotu zaskarżenia, choć to ta druga decyduje o zastosowaniu wyjątku z § 1 pkt 1. Nieporozumieniem jest również oczekiwanie, że w sprawie objętej składem trzyosobowym wszystkie czynności wykonuje trzech sędziów; § 2 wyraźnie ogranicza to do wyroku i wskazanego postanowienia. Wreszcie strona nie może skutecznie żądać składu trzyosobowego - decyzja z § 3 należy wyłącznie do prezesa sądu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.