Co stanowi przepis
Art. 343(1) KPC dotyczy sytuacji, w której już po wydaniu wyroku zaocznego wychodzi na jaw, że po stronie pozwanego istniała poważna wada dotycząca jego udziału w postępowaniu. Chodzi o trzy przypadki: brak zdolności sądowej (czyli zdolności do bycia stroną procesu), brak zdolności procesowej (czyli możliwości samodzielnego dokonywania czynności procesowych) albo brak organu powołanego do reprezentowania pozwanego, gdy jest on jednostką organizacyjną. Warunkiem zastosowania przepisu jest to, że stan ten istniał już w chwili wniesienia pozwu, a stwierdzone braki nie zostały usunięte w terminie wyznaczonym przez sąd zgodnie z przepisami kodeksu. W takim przypadku sąd działa z urzędu, a więc bez wniosku którejkolwiek ze stron: uchyla wyrok zaoczny i wydaje odpowiednie postanowienie kończące lub porządkujące dalszy tok sprawy.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się wyłącznie do wyroków zaocznych, a więc orzeczeń wydawanych, gdy pozwany nie podjął obrony w sprawie. Jest to konsekwencja ogólnej zasady, że sąd na każdym etapie bada z urzędu, czy postępowanie może się toczyć wobec danego podmiotu. Sam fakt ujawnienia braku nie wystarcza, aby wyrok zaoczny upadł: sąd najpierw wyznacza termin na usunięcie braku, na przykład na wykazanie działania przedstawiciela ustawowego albo powołanie organu. Dopiero bezskuteczny upływ tego terminu otwiera drogę do zastosowania art. 343(1) KPC. Przepis chroni więc pozwanego, który realnie nie mógł bronić się w procesie, a jednocześnie zapobiega utrzymywaniu w obrocie orzeczeń dotkniętych ciężką wadą.
Przykład
Przedsiębiorca pozwał spółkę o zapłatę za dostarczony towar. Spółka nie odebrała korespondencji i nie złożyła odpowiedzi na pozew, więc sąd wydał wyrok zaoczny. Później okazało się, że już w dniu wniesienia pozwu spółka nie miała zarządu, a mimo wezwania w wyznaczonym terminie nie ustanowiono organu ani kuratora. Sąd, działając z urzędu na podstawie art. 343(1) KPC, uchyla wcześniej wydany wyrok zaoczny i wydaje odpowiednie postanowienie co do dalszych losów sprawy.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że uchylenie wyroku zaocznego następuje automatycznie po zgłoszeniu przez kogokolwiek wątpliwości co do reprezentacji pozwanego - konieczne jest uprzednie wyznaczenie terminu i jego bezskuteczny upływ. Drugim, że przepis służy do kwestionowania merytorycznej trafności rozstrzygnięcia; art. 343(1) KPC dotyczy wyłącznie wad formalnych po stronie pozwanego, a nie oceny zasadności roszczenia. Nie należy też mylić tego trybu ze sprzeciwem od wyroku zaocznego, który jest odrębnym środkiem przysługującym pozwanemu. Wreszcie znaczenie ma moment powstania braku: przepis odnosi się do stanu istniejącego w chwili wniesienia pozwu. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena skutków procesowych zależy od okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
