Art. 342.

Co stanowi przepis

Art. 342 KPC reguluje wąskie, ale praktycznie istotne zagadnienie: kiedy sąd sporządza uzasadnienie wyroku zaocznego. Zgodnie z jego treścią uzasadnienie sporządza się wtedy, gdy powództwo zostało oddalone w całości lub w części, a powód zażądał uzasadnienia w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wyroku. Przepis łączy zatem dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie: element treściowy, czyli negatywne dla powoda rozstrzygnięcie, oraz element formalny, czyli terminowe żądanie strony. Oznacza to, że sam fakt wydania wyroku zaocznego nie powoduje automatycznego przygotowania pisemnych motywów rozstrzygnięcia. Norma ta jest wyrazem dążenia do ograniczenia nakładu pracy sądu tam, gdzie uzasadnienie nie jest stronie potrzebne, ponieważ wyrok w całości uwzględnia jej żądanie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie do wyroków zaocznych, a więc orzeczeń wydawanych w sytuacji, gdy pozwany nie bierze udziału w postępowaniu w sposób przewidziany w Kodeksie postępowania cywilnego. Kluczowe jest to, że art. 342 KPC odnosi się do przypadku, w którym mimo bierności pozwanego sąd nie uwzględnił żądania pozwu w całości - powództwo zostało oddalone w całości albo częściowo. Uprawnionym do żądania uzasadnienia jest w tym układzie powód, który poniósł niekorzystne rozstrzygnięcie. Termin wynosi tydzień i biegnie od dnia doręczenia powodowi wyroku, a nie od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli żądanie nie zostanie zgłoszone w tym terminie, przesłanka z art. 342 KPC nie jest spełniona.

Przykład

Przedsiębiorca pozywa kontrahenta o zapłatę 40 000 zł za wykonane prace. Pozwany nie reaguje na pozew, więc sąd wydaje wyrok zaoczny, ale zasądza tylko 15 000 zł, a w pozostałej części powództwo oddala, uznając, że przedstawione dokumenty nie potwierdzają całości roszczenia. Powód otrzymuje odpis wyroku i ma tydzień od dnia doręczenia, aby zażądać uzasadnienia, jeśli chce poznać motywy częściowego oddalenia i rozważyć dalsze kroki procesowe. Gdyby zwlekał i złożył żądanie po upływie tygodnia, przesłanka z art. 342 KPC nie zostałaby spełniona.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że każdy wyrok zaoczny jest z urzędu uzasadniany na piśmie - z art. 342 KPC wynika co innego. Drugim jest mylenie momentu, od którego liczy się tygodniowy termin: przepis wyraźnie wiąże go z doręczeniem wyroku powodowi. Trzecim nieporozumieniem bywa zakładanie, że przepis dotyczy również sytuacji, w której powództwo zostało uwzględnione w całości - wówczas przesłanka oddalenia w ogóle nie występuje. Wreszcie strony niekiedy utożsamiają samo żądanie uzasadnienia z zaskarżeniem wyroku, podczas gdy są to odrębne czynności procesowe o odrębnych skutkach. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy obliczaniu terminów i planowaniu dalszych czynności, warto skonsultować się z prawnikiem.