Art. 269.

Co stanowi przepis

Art. 269 KPC reguluje techniczną stronę składania przyrzeczenia przez świadka w postępowaniu cywilnym, czyli to, w jaki sposób ma ono zostać wypowiedziane i jak zachowują się uczestnicy czynności. Zgodnie z § 1 świadek składa przyrzeczenie, powtarzając jego tekst za sędzią albo odczytując go na głos. W czasie tej czynności wszyscy obecni stoją, z wyjątkiem sędziów, co podkreśla uroczysty charakter przyrzeczenia. Przewodniczący może jednak zwolnić z obowiązku powstania osoby pozostające poza salą sądową, jeżeli wykonanie tego obowiązku nie licowałoby z powagą czynności albo mogłoby niekorzystnie wpłynąć na jakość utrwalenia obrazu i dźwięku. Paragraf 2 przewiduje odrębny tryb dla osób niemych i głuchych, które składają przyrzeczenie przez podpisanie jego tekstu albo przy pomocy biegłego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy sąd w konkretnej sprawie odbiera od świadka przyrzeczenie przed jego przesłuchaniem, a więc gdy nie zachodzi przypadek odstąpienia od tej czynności przewidziany w innych przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Art. 269 KPC nie rozstrzyga o tym, czy przyrzeczenie w danej sprawie w ogóle powinno zostać odebrane, lecz wyłącznie o sposobie jego złożenia. Regulacja dotycząca osób pozostających poza salą sądową ma znaczenie zwłaszcza przy przesłuchaniach prowadzonych na odległość, przy użyciu urządzeń przekazujących obraz i dźwięk. Tryb z § 2 znajduje zastosowanie wtedy, gdy stan zdrowia świadka uniemożliwia mu wypowiedzenie lub usłyszenie tekstu przyrzeczenia.

Przykład

Świadek zostaje wezwany na rozprawę w sprawie o zapłatę i sąd postanawia odebrać od niego przyrzeczenie. Przewodniczący odczytuje tekst fragmentami, świadek powtarza go na stojąco, a strony i publiczność również wstają; siedzą jedynie sędziowie. Gdyby ten sam świadek zeznawał zdalnie z innego budynku, przewodniczący mógłby zwolnić go z obowiązku powstania, gdyby wstawanie utrudniało prawidłowe utrwalenie obrazu i dźwięku. Jeżeli natomiast świadek jest osobą głuchą, przyrzeczenie zostanie złożone przez podpisanie jego tekstu albo z udziałem biegłego, na przykład tłumacza języka migowego.

Częste nieporozumienia

Często przyjmuje się błędnie, że świadek zawsze musi powtarzać tekst za sędzią, tymczasem art. 269 § 1 KPC dopuszcza równorzędnie samodzielne odczytanie tekstu na głos. Nieporozumieniem jest też przekonanie, że zwolnienie z obowiązku powstania jest uprawnieniem świadka - decyzję podejmuje przewodniczący i dotyczy ona osób pozostających poza salą sądową. Mylące bywa również utożsamianie pomocy biegłego z pomocą osoby bliskiej; przepis mówi o biegłym, a nie o dowolnym pomocniku. Wreszcie samo uchybienie formie przyrzeczenia nie jest tożsame z brakiem wartości dowodowej zeznań, choć może być przedmiotem zarzutów procesowych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.