Co stanowi przepis
Art. 266 KPC porządkuje wstępną część przesłuchania świadka w procesie cywilnym i wskazuje, jakie czynności sąd wykonuje, zanim świadek zacznie relacjonować znane mu okoliczności. Zgodnie z § 1 przed przesłuchaniem uprzedza się świadka o przysługującym mu prawie odmowy zeznań oraz o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań. Paragraf 2 przewiduje, że samo przesłuchanie rozpoczyna się od pytań dotyczących osoby świadka oraz jego stosunku do stron, a więc od ustalenia danych identyfikujących i ewentualnych powiązań rodzinnych, zawodowych czy majątkowych. Paragraf 3 stanowi natomiast, że jeżeli świadek ma składać zeznania, odbiera się od niego przyrzeczenie, poprzedzone pouczeniem o znaczeniu tego aktu. Przepis ma więc charakter porządkowo-gwarancyjny: chroni świadka przed nieświadomym pozbawieniem się uprawnień i jednocześnie wzmacnia wiarygodność materiału dowodowego.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Regulacja znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy sąd cywilny przeprowadza dowód z zeznań świadka, niezależnie od tego, czy chodzi o sprawę o zapłatę, o rozwód, o naruszenie posiadania czy o dział spadku. Czynności z art. 266 KPC poprzedzają zasadniczą część przesłuchania, czyli swobodną wypowiedź świadka i pytania zadawane przez sąd oraz strony. Uprzedzenie o prawie odmowy zeznań ma szczególne znaczenie dla osób bliskich stronom, ponieważ dopiero po pouczeniu świadek może świadomie zdecydować, czy z tego prawa skorzysta. Pytania o stosunek do stron pozwalają sądowi ocenić, czy świadek nie jest zainteresowany określonym rozstrzygnięciem, co ma wpływ na późniejszą ocenę wiarygodności zeznań.
Przykład
W sprawie o zapłatę wynagrodzenia za remont mieszkania powód zgłasza jako świadka swojego szwagra, który pomagał przy pracach. Na rozprawie przewodniczący najpierw poucza świadka, że jako osoba spokrewniona przez powinowactwo z jedną ze stron może odmówić zeznań, a jeżeli zdecyduje się zeznawać, ponosi odpowiedzialność karną za zeznanie nieprawdy. Następnie pyta świadka o imię, nazwisko, wiek, zawód oraz o to, w jakiej relacji pozostaje z powodem i pozwanym, a świadek wskazuje, że jest szwagrem powoda. Dopiero po odebraniu przyrzeczenia i wyjaśnieniu jego znaczenia świadek relacjonuje, jakie prace zostały wykonane i jak strony ustalały wynagrodzenie.
Częste nieporozumienia
Częstym błędem jest przekonanie, że prawo odmowy zeznań przysługuje każdemu, kto nie chce zeznawać. W rzeczywistości art. 266 KPC jedynie nakazuje pouczyć świadka o tym prawie, natomiast jego zakres wynika z odrębnych przepisów i dotyczy określonego kręgu osób bliskich. Mylące bywa też utożsamianie prawa odmowy zeznań z prawem odmowy odpowiedzi na pojedyncze pytanie, ponieważ są to dwie różne instytucje. Nieporozumieniem jest wreszcie traktowanie przyrzeczenia jako formalności bez znaczenia - jego odebranie podkreśla powagę czynności, a zeznanie nieprawdy naraża świadka na odpowiedzialność karną. Wezwanie w charakterze świadka nie oznacza także, że dana osoba jest w jakikolwiek sposób obwiniana. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
