Artykuł 23 Kodeksu postępowania cywilnego precyzuje, jak ustalić wartość przedmiotu sporu w sprawach dotyczących umów najmu lub dzierżawy. W szczególności dotyczy to spraw o istnienie, unieważnienie lub rozwiązanie tych umów oraz o wydanie albo odebranie przedmiotu najmu czy dzierżawy. Przepis rozróżnia dwie sytuacje w zależności od charakteru umowy: zawartą na czas oznaczony oraz na czas nieoznaczony. W przypadku umów zawartych na czas oznaczony, wartość sporu stanowi suma czynszu za czas sporny, jednak nie więcej niż za rok. Oznacza to, że nawet jeśli sporny okres przewyższa rok, to wartość sporu nie może przekroczyć sumy czynszu za 12 miesięcy. Dla umów zawartych na czas nieoznaczony natomiast, wartość sporu ustalana jest jako suma czynszu za okres trzech miesięcy. To uproszczenie wynika z natury umów bez określonego terminu zakończenia, gdzie trudno wyliczyć dłuższy okres sporu z góry. Przepis ten ma na celu ułatwienie określenia wartości przedmiotu sporu, co ma istotne znaczenie procedurze procesowej, w tym właściwości sądu oraz opłatom sądowym. Art. 23 stosuje się w sytuacjach procesowych, gdy wartości sporu trzeba precyzyjnie wskazać, a dotyczy on ściśle spraw związanych z umowami najmu lub dzierżawy. Przesłanką do zastosowania jest obecność sporu dotyczącego właśnie wymienionych kwestii: istnienia, unieważnienia, rozwiązania umowy lub wydania bądź odebrania rzeczy będącej przedmiotem najmu albo dzierżawy. Praktycznym zastosowaniem tego przepisu może być sytuacja najemcy, który chce dochodzić swoich praw w sądzie dotyczącym zwrotu wynajmowanego lokalu. Jeśli umowa była zawarta na czas oznaczony i sporny okres to np. sześć miesięcy, wartość sporu zostanie ustalona na suma czynszu za ten okres. Natomiast gdy umowa obowiązuje na czas nieokreślony, to wartość sporu wyniesie czynsz za trzy miesiące, niezależnie od czasu trwania sporu. Taka wartość decyduje o opłatach sądowych i wyborze właściwości sądu. Częstym błędem przy stosowaniu art. 23 KPC jest mylenie wartości sporu z całkowitym okresem trwania umowy lub wartością samego przedmiotu najmu, co może prowadzić do niepoprawnego wyliczenia wartości i skutkować błędami proceduralnymi. Ponadto czasami pomija się ograniczenia przewidziane w przepisie, szczególnie maksymalną wartość za rok przy umowach na czas oznaczony. Warto pamiętać, że przepis ten ma znaczenie tylko w specyficznych rodzajach postępowań dotyczących najmu i dzierżawy i nie należy stosować go w sposób automatyczny w innych sprawach cywilnych. W przypadku indywidualnych przypadków zawsze wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem, który przeanalizuje specyfikę stanu faktycznego i prawnego oraz właściwie dobierze wartość sporu zgodnie z art. 23 KPC.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
