Art. 226².

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 226² KPC wprowadza mechanizm reagowania sądu na nadużywanie prawa procesowego przez stronę postępowania cywilnego. Paragraf 1 nakłada na sąd obowiązek uprzedzenia: ilekroć zachowanie strony w świetle okoliczności sprawy wskazuje na nadużycie, sąd poucza ją o możliwości zastosowania środków wskazanych w § 2. Paragraf 2 wylicza te środki, które sąd może zastosować dopiero w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. Są to: skazanie strony nadużywającej na grzywnę, obciążenie jej obowiązkiem zwrotu kosztów w części większej niż wskazywałby wynik sprawy, a nawet w całości, oraz - na wniosek strony przeciwnej - przyznanie kosztów procesu podwyższonych nie więcej niż dwukrotnie albo podwyższenie stopy odsetek za czas zwłoki, również nie więcej niż dwukrotnie. Przy podwyższeniu odsetek przepisów o maksymalnej dopuszczalnej wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie nie stosuje się.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Podstawową przesłanką jest stwierdzenie przez sąd, że strona korzysta z uprawnień procesowych niezgodnie z ich celem, a więc dla przewleczenia postępowania, utrudnienia go lub szykanowania przeciwnika. Środki z art. 226² § 2 KPC mają charakter fakultatywny - sąd może, lecz nie musi, po nie sięgnąć, oceniając całokształt zachowania strony. Dwa z nich, czyli podwyższone koszty procesu i podwyższona stopa odsetek, wymagają wniosku strony przeciwnej i nie są stosowane z urzędu. Sankcje kosztowe i odsetkowe powiązane ze zwłoką muszą być proporcjonalne: odpowiadać rzeczywistemu opóźnieniu w rozpoznaniu sprawy albo zwiększonemu nakładowi pracy przeciwnika.

Przykład

W sprawie o zapłatę pozwany składa kolejne, oczywiście bezzasadne wnioski o wyłączenie sędziego i powtarzające się wnioski o odroczenie rozprawy, mimo że okoliczności nie uległy zmianie. Sąd, dostrzegając, że działania te służą wyłącznie przewlekaniu postępowania, poucza pozwanego zgodnie z § 1 o możliwych konsekwencjach. Ponieważ zachowanie nie ustaje, a rozpoznanie sprawy opóźnia się o kilka miesięcy, w wyroku sąd nakłada na pozwanego grzywnę oraz - na wniosek powoda - podwyższa stopę odsetek za okres odpowiadający zwłoce. Może też obciążyć pozwanego kosztami procesu w zakresie szerszym, niż wynikałoby to z wyniku sprawy.

Częste nieporozumienia

Błędem jest przekonanie, że każdy przegrany wniosek lub środek zaskarżenia stanowi nadużycie prawa procesowego - chodzi wyłącznie o korzystanie z uprawnień sprzeczne z ich celem. Nie jest też trafne oczekiwanie, że sąd zastosuje sankcje w toku sprawy: art. 226² § 2 KPC wskazuje wyraźnie, iż następuje to w orzeczeniu kończącym postępowanie. Kolejne nieporozumienie dotyczy odsetek - ich podwyższenie nie może przekroczyć dwukrotności zasądzonej stopy, choć limit odsetek maksymalnych za opóźnienie tu nie obowiązuje. Wreszcie strona przeciwna powinna pamiętać, że bez jej wniosku sąd nie przyzna podwyższonych kosztów ani podwyższonych odsetek. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.