Art. 226¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 226¹ KPC jest przepisem o charakterze technicznym i porządkującym. Wskazuje on, w jaki sposób sąd realizuje obowiązek wysłuchania stron lub innych osób wtedy, gdy taki obowiązek wynika z innego przepisu ustawy. Zgodnie z tym artykułem wysłuchanie może nastąpić przez wezwanie stron do złożenia odpowiednich oświadczeń na posiedzeniu albo przez wyznaczenie terminu do zajęcia stanowiska. Stanowisko to strona może przedstawić w piśmie procesowym lub za pomocą środków porozumiewania się na odległość, pod warunkiem że dają one pewność co do osoby składającej oświadczenie. Wybór jednej z tych form należy do sądu i ma być dokonany „stosownie do okoliczności", co oznacza, że sąd uwzględnia charakter sprawy, pilność rozstrzygnięcia oraz sytuację uczestników.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 226¹ KPC nie tworzy samodzielnego obowiązku wysłuchania. Uruchamia się dopiero wtedy, gdy inny przepis Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że przed wydaniem określonego rozstrzygnięcia sąd ma wysłuchać strony lub inne osoby. Przepis dotyczy zarówno stron postępowania, jak i osób trzecich, których wysłuchanie ustawa nakazuje. Kluczowe jest to, że wysłuchanie nie musi oznaczać osobistego stawiennictwa i ustnej wypowiedzi przed sądem - równorzędną formą jest wypowiedź pisemna albo zdalna. Warunkiem korzystania ze środków porozumiewania się na odległość jest możliwość zweryfikowania tożsamości osoby, która składa oświadczenie.

Przykład zastosowania

Sąd rozpoznaje wniosek, przy którym ustawa nakazuje wysłuchanie uczestników przed wydaniem postanowienia. Zamiast wyznaczać posiedzenie i wzywać obie strony do osobistego stawiennictwa, sąd zakreśla im dwutygodniowy termin na zajęcie stanowiska w piśmie procesowym. Jedna ze stron przesyła pismo pocztą, druga - korzystając z dopuszczonego przez sąd środka komunikacji elektronicznej pozwalającego zidentyfikować nadawcę. Po upływie terminu sąd uznaje obowiązek wysłuchania za zrealizowany i wydaje rozstrzygnięcie, mimo że nikt nie pojawił się osobiście w budynku sądu.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie wysłuchania z przesłuchaniem stron w charakterze dowodu - to dwie różne instytucje o odmiennej funkcji. Drugim jest przekonanie, że wysłuchanie zawsze wymaga rozprawy lub posiedzenia jawnego; art. 226¹ KPC wyraźnie dopuszcza formę pisemną i zdalną. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie zakreślonego terminu jako niezobowiązującego - bezczynność strony nie blokuje postępowania, ponieważ sąd może rozstrzygnąć sprawę po upływie terminu. Wreszcie nie każdy kanał kontaktu jest dopuszczalny: środek porozumiewania się na odległość musi zapewniać pewność co do osoby składającej oświadczenie, co wyklucza formy anonimowe lub łatwe do podszycia. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, jaka forma wysłuchania jest właściwa w konkretnym postępowaniu.