Art. 205^4a.

Co stanowi przepis

Art. 2054a KPC nakłada na sąd obowiązek udzielenia stronom pouczeń w tym samym momencie, w którym wzywa je na posiedzenie przygotowawcze. Pouczenie obejmuje trzy elementy wskazane w § 1: obowiązek udziału w posiedzeniu przygotowawczym, obowiązek przedstawienia wszystkich twierdzeń i dowodów najpóźniej na tym posiedzeniu (chyba że wcześniej upłynął termin do złożenia pisma przygotowawczego) oraz skutki niedopełnienia tych obowiązków. Ustawodawca przykładowo wymienia te skutki: możliwość obciążenia kosztami postępowania, umorzenia postępowania oraz pominięcia spóźnionych twierdzeń i dowodów. Paragraf 2 przewiduje, że o obowiązku stawiennictwa i skutkach jego niedopełnienia poucza się bezpośrednio stronę, a nie tylko jej pełnomocnika, chyba że przewodniczący uzna udział pełnomocnika za wystarczający. Zgodnie z § 3 do tych pouczeń stosuje się odpowiednio art. 2052 § 3 KPC.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie wtedy, gdy sąd kieruje sprawę na posiedzenie przygotowawcze i wzywa na nie strony. Pouczenie nie jest czynnością odrębną i późniejszą - ma być dokonane "równocześnie z wezwaniem", a więc wraz z doręczeniem wezwania. Przepis dotyczy obu stron postępowania, także tych reprezentowanych przez zawodowych pełnomocników, przy czym w zakresie obowiązku osobistego udziału ustawodawca wymaga co do zasady dotarcia z informacją wprost do samej strony. Ocena, czy wystarczające jest pouczenie pełnomocnika, należy do przewodniczącego. Znaczenie praktyczne przepisu polega na tym, że dopiero prawidłowe pouczenie otwiera drogę do zastosowania wobec strony dolegliwych konsekwencji procesowych.

Przykład

Powód wnosi pozew o zapłatę wynagrodzenia z umowy o dzieło, a sąd kieruje sprawę na posiedzenie przygotowawcze. Wraz z wezwaniem obie strony otrzymują pouczenie, że muszą stawić się osobiście, że wszystkie twierdzenia i dowody powinny zgłosić najpóźniej na tym posiedzeniu oraz że spóźnione wnioski mogą zostać pominięte, a nieobecność może skutkować umorzeniem postępowania lub obciążeniem kosztami. Pozwany, mimo doręczonego pouczenia, nie stawia się bez usprawiedliwienia i dopiero po kilku miesiącach zgłasza wniosek o przesłuchanie świadka. Sąd może wówczas rozważyć pominięcie takiego spóźnionego wniosku, ponieważ strona została wcześniej wyraźnie uprzedzona o skutkach zwłoki.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że pouczenie z art. 2054a KPC to zwykła formalność, którą można zignorować - w rzeczywistości to od niego zależy dopuszczalność sankcji procesowych. Drugim jest założenie, że skoro stronę reprezentuje adwokat lub radca prawny, sama strona nie musi się stawić; przepis wskazuje odwrotny punkt wyjścia, a odstępstwo zależy od decyzji przewodniczącego. Trzecie nieporozumienie dotyczy terminu na zgłaszanie twierdzeń i dowodów - jeżeli wcześniej upłynął termin do złożenia pisma przygotowawczego, to on wyznacza granicę, a nie data posiedzenia. Wreszcie wymienione w § 1 pkt 3 skutki nie są automatyczne, lecz stanowią możliwości, z których sąd korzysta w okolicznościach konkretnej sprawy. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.