Art. 187¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 187(1) Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego, co w tekście ustawy zaznacza się wyłącznie adnotacją "(uchylony)". Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze nadal figuruje w strukturze kodeksu, ale nie zawiera żadnej treści normatywnej. Ustawodawca świadomie pozostawia "pustą" jednostkę, zamiast przenumerowywać kolejne artykuły, ponieważ przenumerowanie całego kodeksu powodowałoby chaos w odesłaniach zawartych w innych ustawach, w orzecznictwie i w pismach procesowych. Z art. 187(1) KPC nie da się więc wyprowadzić żadnego uprawnienia ani obowiązku procesowego - nie jest to podstawa wniosku, zarzutu czy żądania. Przepis uchylony nie może też stanowić samodzielnej podstawy rozstrzygnięcia sądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

W stanie prawnym obowiązującym po uchyleniu art. 187(1) KPC nie stosuje się do żadnej sprawy wszczętej i prowadzonej według aktualnych przepisów. Znaczenie tej jednostki redakcyjnej może natomiast pojawić się w perspektywie historycznej, gdy analizuje się czynności dokonane w okresie, w którym przepis jeszcze obowiązywał, albo gdy bada się starsze piśmiennictwo i wcześniejsze wersje kodeksu. O tym, jakie przepisy stosuje się do konkretnego postępowania, decydują przepisy przejściowe (intertemporalne) ustawy nowelizującej, która dokonała uchylenia. Dlatego przy sprawach dawnych zawsze trzeba ustalić datę wszczęcia postępowania oraz treść przepisów przejściowych. W bieżącej praktyce kwestie, których dotyczył uchylony przepis, reguluje się na podstawie innych, obowiązujących jednostek redakcyjnych kodeksu.

Przykład

Osoba przygotowująca pozew znajduje w starszym poradniku odesłanie do art. 187(1) KPC i chce powołać ten przepis w uzasadnieniu pisma. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przy tym numerze widnieje wyłącznie adnotacja "(uchylony)", a więc powołanie się na niego byłoby bezprzedmiotowe. Właściwym działaniem jest ustalenie, która obowiązująca norma reguluje interesujące zagadnienie, i wskazanie w piśmie tej właśnie podstawy. Sąd nie odrzuci pisma tylko dlatego, że wskazano błędną podstawę prawną, ale wadliwe odesłanie osłabia czytelność argumentacji i może wywołać niepotrzebne wątpliwości.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal widnieje w kodeksie, to przepis "gdzieś obowiązuje" - tak nie jest, adnotacja "(uchylony)" oznacza brak treści normatywnej. Drugim nieporozumieniem jest mylenie art. 187(1) KPC z art. 187 KPC, który jest odrębną, obowiązującą jednostką redakcyjną dotyczącą wymogów pozwu. Trzecim błędem bywa korzystanie z nieaktualnych wydruków lub archiwalnych wersji ustawy bez sprawdzenia daty, na jaką tekst został ujednolicony. Warto też pamiętać, że uchylenie przepisu nie unieważnia wstecz czynności dokonanych zgodnie z nim w czasie jego obowiązywania. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy dotyczy ona zdarzeń z okresu zmiany stanu prawnego, warto skonsultować się z prawnikiem.