Art. 182¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 182[1] Kodeksu postępowania cywilnego został oznaczony jako uchylony, co oznacza, że jednostka redakcyjna o tym numerze pozostaje w tekście ustawy wyłącznie jako pusty element numeracji, bez treści normatywnej. Ustawodawca, zmieniając kodeks, nie usuwa fizycznie numeru artykułu z tekstu, lecz zaznacza, że dawna norma przestała obowiązywać. Dzięki temu zachowana zostaje ciągłość numeracji całej ustawy i nie dochodzi do przesunięcia numerów kolejnych przepisów, co miałoby ogromne znaczenie dla wszystkich odesłań w systemie prawa. W praktyce oznacza to, że z art. 182[1] KPC nie da się obecnie wyprowadzić żadnego uprawnienia, obowiązku ani reguły postępowania. Powoływanie się na ten artykuł jako podstawę wniosku, zarzutu lub rozstrzygnięcia jest błędem, ponieważ przepis nie zawiera już żadnej regulacji.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylony art. 182[1] KPC nie ma zastosowania do spraw prowadzonych na podstawie aktualnego stanu prawnego. Znaczenie takiego przepisu ogranicza się zasadniczo do analizy historycznej: przy badaniu, jak przepisy brzmiały w dacie dokonania określonej czynności procesowej lub w dacie wszczęcia postępowania. Trzeba przy tym pamiętać, że ustawy nowelizujące zawierają przepisy przejściowe, które rozstrzygają, czy do spraw wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy dotychczasowe, czy nowe. Dlatego ustalenie skutków uchylenia zawsze wymaga sięgnięcia do ustawy zmieniającej i do jej regulacji intertemporalnych. Dla bieżących czynności podstawą powinny być przepisy obowiązujące, a nie numer artykułu, który utracił treść.

Przykład

Przedsiębiorca przygotowuje pismo procesowe, korzystając ze wzoru pobranego z internetu sprzed kilku lat. We wzorze jako podstawę wniosku wskazano art. 182[1] KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu kodeksu okazuje się, że przepis został uchylony, a zagadnienie, którego dotyczył wzór, jest obecnie uregulowane w innych jednostkach redakcyjnych ustawy albo w ogóle nie funkcjonuje w dotychczasowym kształcie. Prawidłowe działanie polega na ustaleniu obowiązującej podstawy prawnej i przeformułowaniu wniosku, ponieważ sąd ocenia żądanie przede wszystkim według jego treści, ale wskazanie nieistniejącej podstawy powoduje niepotrzebne wątpliwości i może wydłużyć postępowanie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu widnieje w tekście kodeksu, to przepis nadal obowiązuje - adnotacja "uchylony" oznacza brak treści. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że uchylenie przepisu automatycznie unieważnia czynności dokonane w czasie jego obowiązywania; skutki takich czynności ocenia się według reguł przejściowych. Trzecim błędem jest korzystanie z nieaktualnych publikacji, komentarzy czy wzorów pism bez weryfikacji stanu prawnego na dzień sporządzenia dokumentu. Warto też pamiętać, że uchylenie jednego przepisu bywa połączone z przeniesieniem regulacji do innej jednostki redakcyjnej, więc problem prawny nadal może być uregulowany, tylko w innym miejscu ustawy. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o terminy procesowe i skutki nowelizacji, warto skonsultować się z prawnikiem.