Art. 170.

Co stanowi przepis

Art. 170 KPC wprowadza wyjątek od ogólnej możliwości przywrócenia uchybionego terminu procesowego. Zasadą jest, że strona, która nie dokonała czynności w terminie bez własnej winy, może wnioskować o przywrócenie terminu i mimo upływu czasu złożyć na przykład apelację. Komentowany przepis tę drogę zamyka w ściśle określonej sytuacji: gdy chodzi o środek odwoławczy od wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa, orzekającego rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, a po uprawomocnieniu się takiego wyroku choćby jedna ze stron zawarła nowy związek małżeński. Wystarczy zatem, że nowe małżeństwo zawrze tylko jedna osoba - druga strona nie odzyska już możliwości zaskarżenia orzeczenia. Celem regulacji jest ochrona trwałości nowo zawartego małżeństwa i pewności stanu cywilnego, którego nie należy podważać po tym, jak na podstawie prawomocnego wyroku ktoś ułożył sobie życie na nowo.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis działa dopiero wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy warunki. Po pierwsze, musi chodzić o wyrok z jednej z trzech kategorii spraw małżeńskich wymienionych w art. 170 KPC, a nie o dowolne orzeczenie w sprawie rodzinnej. Po drugie, wyrok musi się uprawomocnić, a więc upłynąć musi termin do jego zaskarżenia bez skutecznego wniesienia środka odwoławczego. Po trzecie, już po uprawomocnieniu jedna ze stron musi rzeczywiście zawrzeć nowy związek małżeński. Dopiero wtedy sąd nie może uwzględnić wniosku o przywrócenie terminu, nawet jeśli spóźnienie było całkowicie niezawinione, na przykład wynikało z ciężkiej choroby czy błędu poczty.

Przykład

Sąd orzeka rozwód, a wyrok doręcza mężowi, który akurat przebywa w szpitalu po wypadku i nie jest w stanie zająć się swoimi sprawami. Termin do wniesienia apelacji upływa, wyrok staje się prawomocny, a była żona po kilku miesiącach zawiera nowy związek małżeński. Gdy mężczyzna wraca do zdrowia i składa wniosek o przywrócenie terminu wraz z apelacją, sąd musi wniosek oddalić, powołując się właśnie na art. 170 KPC. Nie ma przy tym znaczenia, że przyczyna uchybienia była obiektywna i dobrze udokumentowana - decyduje sam fakt zawarcia nowego małżeństwa.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że przepis blokuje wszelkie środki zaskarżenia. Dotyczy on wyłącznie instytucji przywrócenia terminu do złożenia środka odwoławczego, a nie każdego trybu wzruszenia orzeczenia. Drugim nieporozumieniem jest sądzenie, że nowe małżeństwo musi zawrzeć osoba spóźniona ze złożeniem apelacji - wystarczy, że uczyni to którakolwiek ze stron. Trzecim jest przekonanie, że wystarczy zaręczyny, wspólne zamieszkanie czy planowany ślub; przepis wymaga faktycznego zawarcia związku małżeńskiego już po uprawomocnieniu się wyroku. Warto też pamiętać, że przeszkoda nie działa wstecz wobec środka odwoławczego wniesionego skutecznie w terminie. Ponieważ sprawy małżeńskie mają poważne skutki dla stanu cywilnego, w sytuacji indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.