Art. 159.

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 159 Kodeksu postępowania cywilnego został oznaczony jako uchylony, co oznacza, że jednostka redakcyjna o tym numerze nie zawiera już żadnej treści normatywnej. W tekście ustawy pozostawiono sam numer artykułu wraz z adnotacją o uchyleniu, ponieważ taka jest technika legislacyjna stosowana w polskim prawie: numeracji nie przesuwa się po usunięciu przepisu. Dzięki temu wszystkie pozostałe artykuły zachowują dotychczasowe oznaczenia, a odesłania zawarte w innych ustawach i w orzecznictwie nadal wskazują na te same jednostki. Praktycznie oznacza to, że z art. 159 KPC nie da się dziś wywieść żadnego uprawnienia, obowiązku ani wymogu procesowego. Jeśli w starszym opracowaniu, wzorze pisma czy komentarzu pojawia się powołanie na ten artykuł, jest to odwołanie do stanu prawnego, który już nie obowiązuje.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylony art. 159 KPC nie ma zastosowania do spraw prowadzonych obecnie. Skutki uchylenia i ewentualne wyjątki dla postępowań wszczętych przed zmianą wynikają z przepisów przejściowych ustawy nowelizującej, a nie z samego Kodeksu postępowania cywilnego. Dlatego przy ocenie starszej sprawy trzeba ustalić, jaka wersja ustawy obowiązywała w dniu dokonania danej czynności procesowej oraz jaką regułę intertemporalną przewidział ustawodawca. W bieżącej praktyce zagadnienie, którego dotyczył uchylony artykuł, jest zwykle regulowane przez inne, obowiązujące przepisy KPC, w tym przepisy o posiedzeniach sądowych i o przebiegu rozprawy. Numer artykułu warto więc traktować jako punkt orientacyjny w historii ustawy, a nie jako podstawę prawną.

3. Przykład

Osoba przygotowująca wniosek procesowy korzysta z wzoru znalezionego w starszym poradniku, w którym jako podstawę prawną wskazano art. 159 KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu Kodeksu postępowania cywilnego okazuje się, że artykuł ten widnieje wyłącznie z adnotacją "(uchylony)". Powołanie takiej podstawy nie unieważnia samego pisma, ponieważ sąd ocenia treść żądania, a nie trafność wskazanej kwalifikacji prawnej, jednak wprowadza zbędne zamieszanie. Rozsądnym rozwiązaniem jest odszukanie obowiązującego przepisu regulującego daną kwestię i powołanie go zamiast uchylonej jednostki.

4. Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal figuruje w ustawie, to przepis w jakiejś formie obowiązuje - adnotacja o uchyleniu jednoznacznie temu przeczy. Drugim błędem jest zakładanie, że treść uchylonego przepisu automatycznie przeszła do artykułu o sąsiednim numerze; przeniesienie regulacji może nastąpić, ale wymaga sprawdzenia w konkretnej ustawie nowelizującej. Trzecim nieporozumieniem jest korzystanie z nieaktualnych wersji tekstu ustawy dostępnych w internecie, co prowadzi do powoływania nieobowiązujących podstaw prawnych. Wreszcie mylne bywa przekonanie, że uchylenie przepisu działa wstecz i podważa czynności dokonane wcześniej - o skutkach czasowych rozstrzygają przepisy przejściowe. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy dotyczy ona postępowania toczącego się na styku różnych stanów prawnych, warto skonsultować się z prawnikiem.