Art. 148¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 148[1] KPC wprowadza wyjątek od zasady, że sprawa cywilna jest rozpoznawana na jawnej rozprawie. Zgodnie z § 1 sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym w dwóch sytuacjach: gdy pozwany uznał powództwo albo gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów sąd dojdzie do wniosku, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Przepis wyraźnie wskazuje, że dotyczy to również etapu po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego. Ocena sądu nie jest dowolna - musi uwzględniać całokształt przytoczonych twierdzeń oraz zgłoszonych wniosków dowodowych. Paragraf 3 zawiera istotne ograniczenie: rozpoznanie sprawy bez rozprawy jest wyłączone, jeżeli strona już w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o wysłuchanie jej na rozprawie albo gdy przepis szczególny nakazuje przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w postępowaniu rozpoznawczym przed sądem, gdy materiał zgromadzony w pismach i dokumentach pozwala na wydanie rozstrzygnięcia bez konieczności bezpośredniego przesłuchiwania stron czy świadków. Typowo chodzi o sprawy, w których stan faktyczny jest bezsporny albo spór dotyczy wyłącznie wykładni prawa, a strony nie zgłosiły wniosków dowodowych wymagających przeprowadzenia na rozprawie. Drugą podstawą jest uznanie powództwa przez pozwanego, które w praktyce eliminuje spór co do żądania. Kluczowa dla stron jest treść § 3 - to od aktywności strony zależy, czy zachowa ona gwarancję wysłuchania na rozprawie, a wniosek musi być zgłoszony już w pierwszym piśmie procesowym, czyli w pozwie, odpowiedzi na pozew, sprzeciwie lub zarzutach.

Przykład

Powód wnosi pozew o zapłatę wynagrodzenia z umowy zlecenia, dołączając umowę, rachunek i korespondencję mailową. Pozwany w odpowiedzi na pozew przyznaje, że umowa została wykonana, ale twierdzi, że roszczenie jest przedawnione, i nie zgłasza żadnych wniosków dowodowych ani wniosku o wysłuchanie na rozprawie. Sąd stwierdza, że fakty są bezsporne, a spór sprowadza się do oceny prawnej biegu terminu przedawnienia. W takiej sytuacji sąd może, na podstawie art. 148[1] § 1 KPC, wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym, bez wyznaczania terminu rozprawy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że posiedzenie niejawne oznacza rozstrzygnięcie bez znajomości stanowiska strony - sąd orzeka na podstawie pism i dokumentów, które strony złożyły. Drugim jest przeoczenie terminu z § 3: wniosek o wysłuchanie na rozprawie zgłoszony dopiero w kolejnym piśmie nie wywołuje skutku blokującego. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie art. 148[1] KPC jako obowiązku sądu - przepis daje jedynie uprawnienie, a nie nakaz. Warto też pamiętać, że nawet skuteczny wniosek o wysłuchanie nie chroni strony, jeżeli pozwany uznał powództwo. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby ocenić, czy i kiedy zgłosić wniosek o wysłuchanie na rozprawie.