Art. 126¹.

Co stanowi przepis

Art. 126[1] KPC formułuje jeden z wymogów formalnych pism procesowych, dotyczący oznaczania wartości sprawy. Zgodnie z § 1 w każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu albo wartość przedmiotu zaskarżenia, o ile od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna. Paragraf 2 przewiduje, że pisma dotyczące jedynie części przedmiotu sporu lub zaskarżenia podlegają opłacie tylko w stosunku do wartości tej części. Paragraf 3 wprowadza natomiast regułę techniczną: wartość podaje się w złotych, zaokrąglając ją w górę do pełnego złotego. Przepis nie określa sposobu obliczania samej wartości, lecz obowiązek jej wskazania i sposób jej wyrażenia w piśmie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Obowiązek z art. 126[1] KPC aktualizuje się wtedy, gdy spełnione są łącznie dwie grupy warunków. Po pierwsze, wartość musi mieć znaczenie procesowe, czyli decydować o tym, który sąd jest rzeczowo właściwy, jaka będzie opłata od pisma albo czy w ogóle przysługuje środek odwoławczy. Po drugie, przedmiotem sprawy nie może być oznaczona kwota pieniężna - jeżeli powód żąda zapłaty konkretnej sumy, to ona sama wyznacza wartość i osobne jej podawanie jest zbędne. Przepis mówi o "każdym piśmie", więc dotyczy nie tylko pozwu, lecz również apelacji, zażalenia czy skargi, w których operuje się wartością przedmiotu zaskarżenia. Reguła zaokrąglania z § 3 stosuje się zawsze, gdy wartość jest w piśmie wskazywana.

Przykład

Właścicielka mieszkania wnosi pozew o wydanie nieruchomości zajmowanej przez byłego najemcę. Żądanie nie polega na zapłacie oznaczonej sumy, więc w pozwie trzeba oddzielnie wskazać wartość przedmiotu sporu, bo od niej zależy właściwość rzeczowa sądu i wysokość opłaty. Jeżeli wyliczona wartość wynosi 48 320,45 zł, w piśmie należy podać kwotę 48 321 zł, zgodnie z zasadą zaokrąglania w górę do pełnego złotego. Gdyby powódka później zaskarżyła wyrok tylko w części, opłata od apelacji byłaby liczona wyłącznie od wartości tej zaskarżonej części, a nie od wartości całej sprawy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest podawanie wartości przedmiotu sporu w sprawach o zapłatę konkretnej sumy - tam wartość wynika wprost z żądania i osobne jej wskazywanie nie jest wymagane przez art. 126[1] KPC. Drugim jest przenoszenie wartości całego sporu do środka odwoławczego obejmującego tylko część rozstrzygnięcia, co prowadzi do zawyżenia opłaty wbrew § 2. Trzecie nieporozumienie dotyczy zaokrąglania: przepis nakazuje zaokrąglać w górę, więc nie wolno pomijać końcówek groszowych przez zaokrąglenie w dół. Wreszcie warto pamiętać, że wskazanie wartości nie przesądza jej ostatecznie - sąd może ją weryfikować, a brak podania wartości jest brakiem formalnym pisma. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sposób obliczenia wartości w konkretnym postępowaniu.