Art. 1166.

Co stanowi przepis

Art. 1166 KPC rozstrzyga relację między postępowaniem arbitrażowym a udzielaniem zabezpieczenia przez sąd państwowy. Zgodnie z § 1 samo poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego nie wyłącza możliwości zabezpieczenia przez sąd roszczeń dochodzonych przed tym sądem polubownym. Oznacza to, że strona, która zawarła zapis na sąd polubowny, nie traci przez to dostępu do sądu powszechnego w zakresie ochrony tymczasowej. Paragraf 2 rozszerza tę zasadę na sytuacje, w których miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej albo w ogóle nie zostało oznaczone. Przepis ma więc charakter zabezpieczający interes strony, która obawia się, że w czasie trwania arbitrażu przyszłe orzeczenie stanie się niewykonalne.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy między stronami istnieje ważny zapis na sąd polubowny obejmujący dany spór, a jedna ze stron chce uzyskać zabezpieczenie roszczenia. Nie jest przy tym konieczne, aby postępowanie arbitrażowe już się toczyło - istotne jest, że roszczenie ma być dochodzone przed sądem polubownym. Art. 1166 KPC nie tworzy odrębnych przesłanek zabezpieczenia; wniosek podlega ogólnym regułom postępowania zabezpieczającego, w tym wymogowi uprawdopodobnienia roszczenia i interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Paragraf 2 czyni ten mechanizm dostępnym również przy arbitrażu zagranicznym lub takim, w którym strony nie wskazały miejsca postępowania. Dzięki temu majątek dłużnika położony w Polsce może zostać objęty ochroną niezależnie od siedziby trybunału.

Przykład

Polska spółka budowlana i zagraniczny inwestor zawarli umowę z klauzulą arbitrażową, przewidującą rozstrzyganie sporów przez trybunał arbitrażowy z miejscem postępowania za granicą. Po powstaniu sporu o zapłatę wynagrodzenia wykonawca dowiaduje się, że kontrahent wyprzedaje nieruchomości położone w Polsce. Mimo że sprawa główna należy do arbitrażu, wykonawca może na podstawie art. 1166 KPC złożyć do sądu powszechnego wniosek o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego. Sąd, jeżeli uzna przesłanki za uprawdopodobnione, może udzielić zabezpieczenia, a sam zapis na sąd polubowny nie stanowi przeszkody dla takiego rozstrzygnięcia.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że zapis na sąd polubowny całkowicie odbiera sądowi państwowemu kompetencje w sprawie - art. 1166 KPC wyraźnie temu przeczy w zakresie zabezpieczenia. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie wniosku o zabezpieczenie jako zrzeczenia się arbitrażu lub jako sposobu na obejście zapisu; przepis dotyczy wyłącznie ochrony tymczasowej, a nie merytorycznego rozstrzygnięcia sporu. Mylące bywa też założenie, że przy arbitrażu zagranicznym polski sąd jest bezradny, podczas gdy § 2 wprost obejmuje takie przypadki. Warto również pamiętać, że sam art. 1166 KPC nie zwalnia z wykazania przesłanek zabezpieczenia wynikających z ogólnych przepisów. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretny zapis na sąd polubowny i zasadność wniosku.