Art. 1144⁴.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1144(4) KPC wskazuje, który sąd polski jest właściwy w postępowaniu o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym. Zasadą podstawową z § 1 jest właściwość tego sądu, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, a więc sądu rozstrzygającego merytorycznie o roszczeniu wierzyciela. Jeżeli takiego sądu nie da się ustalić, właściwy staje się sąd, w którego okręgu nakaz ma być wykonany. Gdy i tej podstawy brak, albo gdy nakaz miałby być wykonany w okręgach różnych sądów, sprawę rozpoznaje sąd rejonowy dla m.st. Warszawy. Przepis dodaje, że wniosek zgłoszony w toku postępowania lub już po jego zakończeniu rozpoznaje sąd pierwszej instancji. Paragraf 2 dotyczy ugód: właściwy jest sąd, który rozpoznawał sprawę w pierwszej instancji, a jeżeli sprawa w ogóle nie była rozpoznawana przez sąd - sąd właściwy do zatwierdzenia ugody w pierwszej instancji. Paragraf 3 zawiera regułę domykającą: w pozostałych wypadkach właściwy jest sąd rejonowy, w którego okręgu sporządzono tytuł egzekucyjny.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 1144(4) KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy wierzyciel chce doprowadzić do zablokowania środków dłużnika na rachunku bankowym prowadzonym w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, korzystając z unijnego instrumentu zabezpieczenia. Przepis nie decyduje o tym, czy nakaz zostanie wydany, lecz wyłącznie o tym, do którego sądu należy skierować wniosek. Kolejność wskazanych podstaw ma charakter kaskadowy: dopiero gdy pierwsza z nich zawodzi, sięga się po następną. Odrębne reguły przewidziano dla sytuacji, w których podstawą roszczenia jest ugoda sądowa lub ugoda zatwierdzona przez sąd, a także dla pozostałych tytułów egzekucyjnych, przy których decyduje miejsce ich sporządzenia.

Przykład

Przedsiębiorca z Krakowa ma niezapłaconą fakturę od kontrahenta, który przeniósł środki na rachunek w banku w innym państwie Unii. Sprawa o zapłatę nie została jeszcze wytoczona, więc wniosek o europejski nakaz zabezpieczenia kieruje do sądu, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy o zapłatę w pierwszej instancji. Gdyby sprawa już się toczyła i zapadł wyrok, a wniosek składany był po zakończeniu postępowania, właściwy pozostaje sąd pierwszej instancji, który sprawę rozpoznawał. Gdyby natomiast podstawą był akt notarialny z poddaniem się egzekucji, wniosek trafiłby do sądu rejonowego właściwego dla miejsca sporządzenia tego tytułu.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wniosek zawsze składa się w sądzie miejsca prowadzenia rachunku bankowego dłużnika - to tylko jedna z podstaw, i to subsydiarna. Drugim jest kierowanie wniosku po zakończeniu sprawy do sądu odwoławczego, podczas gdy art. 1144(4) KPC wyraźnie wskazuje sąd pierwszej instancji. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie sądu rejonowego dla m.st. Warszawy jako sądu dowolnie wybieralnego, gdy tymczasem jest to rozwiązanie stosowane wyłącznie przy braku innych podstaw lub przy rozproszeniu miejsc wykonania. Zdarza się także mylenie właściwości do wydania nakazu z właściwością organu wykonującego zabezpieczenie. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności i wskaże właściwy sąd.