Art. 1111.

Co stanowi przepis

Art. 1111 KPC wprowadza tak zwany immunitet jurysdykcyjny o charakterze osobowym, czyli wyłączenie możliwości pozywania określonych osób przed sądy polskie. W § 1 ustawodawca wymienia cztery kategorie osób objętych tym wyłączeniem: uwierzytelnionych w Rzeczypospolitej Polskiej szefów przedstawicielstw dyplomatycznych państw obcych, członków personelu dyplomatycznego takich przedstawicielstw, inne osoby korzystające z immunitetów dyplomatycznych na mocy ustaw, umów lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych, a także członków rodzin tych osób. Ta ostatnia grupa jest objęta immunitetem tylko wtedy, gdy pozostaje z osobą uprawnioną we wspólnocie domowej i jednocześnie nie posiada obywatelstwa polskiego. Paragraf 2 przewiduje trzy wyjątki, w których ochrona nie działa: sprawy z zakresu prawa rzeczowego dotyczące prywatnego mienia nieruchomego położonego w Polsce, sprawy spadkowe, w których osoba występuje prywatnie jako spadkobierca, zapisobierca, wykonawca testamentu, zarządca lub kurator spadku, oraz sprawy dotyczące działalności zawodowej lub gospodarczej wykonywanej w Polsce poza funkcjami urzędowymi.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się na etapie badania dopuszczalności drogi sądowej i jurysdykcji krajowej, gdy pozwanym ma być osoba korzystająca z immunitetu dyplomatycznego. Sąd bierze tę okoliczność pod uwagę z urzędu, niezależnie od tego, czy pozwany się na nią powoła. Kluczowe jest ustalenie statusu osoby w chwili wytoczenia powództwa oraz charakteru sprawy, ponieważ wyjątki z § 2 opierają się na kryterium prywatnego, a nie urzędowego działania. Wyłączenie z pkt 1 § 2 nie obejmuje nieruchomości posiadanych w imieniu państwa wysyłającego dla celów przedstawicielstwa lub w imieniu organizacji międzynarodowej dla jej celów.

Przykład

Polski przedsiębiorca zawiera umowę najmu lokalu z dyplomatą państwa obcego, który prywatnie prowadzi w Polsce niewielką działalność gospodarczą niezwiązaną z funkcjami urzędowymi. Gdy dyplomata zalega z zapłatą czynszu, przedsiębiorca rozważa pozew. Co do zasady art. 1111 § 1 KPC wykluczałby pozywanie takiej osoby, jednak sprawa dotyczy działalności gospodarczej wykonywanej poza funkcjami urzędowymi, a więc mieści się w wyjątku z § 2 pkt 3. W takiej sytuacji sąd polski może rozpoznać sprawę, o ile spełnione są pozostałe wymagania procesowe.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że immunitet oznacza całkowitą bezkarność lub brak jakiejkolwiek odpowiedzialności cywilnej - w rzeczywistości chodi wyłącznie o wyłączenie jurysdykcji sądów polskich, a roszczenie może być dochodzone w innym trybie lub przed sądem państwa wysyłającego. Myli się także zakres podmiotowy: nie każdy pracownik ambasady należy do personelu dyplomatycznego, a członek rodziny mający obywatelstwo polskie nie jest objęty ochroną z § 1 pkt 4. Nie każda sprawa dotycząca nieruchomości podlega wyjątkowi, gdyż nieruchomość służąca celom przedstawicielstwa pozostaje objęta immunitetem. Ponieważ ocena statusu osoby i charakteru sprawy bywa złożona, w sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.