Art. 1064.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1064 KPC jest tak zwanym przepisem upoważniającym (delegacją ustawową). Nie reguluje on samodzielnie praw i obowiązków stron postępowania, lecz nakłada na Ministra Sprawiedliwości obowiązek wydania rozporządzenia, które określi sposób prowadzenia egzekucji trzech kategorii należności: grzywien orzeczonych w postępowaniu cywilnym, kar pieniężnych orzeczonych w tym postępowaniu oraz kosztów sądowych w sprawach cywilnych przysługujących Skarbowi Państwa. Ustawodawca wskazuje jednocześnie kryteria, którymi minister ma się kierować przy tworzeniu tych przepisów, a są nimi sprawność i skuteczność postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że akt wykonawczy nie może dowolnie kształtować zasad egzekucji, lecz musi mieścić się w granicach wyznaczonych przez ustawę i służyć realizacji wskazanego celu. Charakterystyczne jest to, że przepis dotyczy należności publicznoprawnych powstałych w sprawie cywilnej, a więc takich, których wierzycielem jest Skarb Państwa, a nie prywatna strona sporu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 1064 KPC znajduje zastosowanie w fazie wykonania orzeczeń sądu cywilnego w zakresie należności należnych państwu. Chodzi o sytuacje, w których sąd nałożył grzywnę - na przykład na świadka, biegłego czy osobę utrudniającą przeprowadzenie czynności - albo karę pieniężną przewidzianą przepisami procedury cywilnej. Druga grupa to nieuiszczone koszty sądowe, czyli opłaty i wydatki, którymi sąd w orzeczeniu kończącym sprawę obciążył stronę na rzecz Skarbu Państwa. Przepis oddziałuje więc pośrednio: sam nie wskazuje trybu ściągnięcia należności, ale przesądza, że tryb ten ma zostać uregulowany w rozporządzeniu. W praktyce oznacza to, że osoba szukająca szczegółowych zasad postępowania powinna sięgnąć nie tylko do Kodeksu postępowania cywilnego, lecz także do aktu wykonawczego wydanego na podstawie art. 1064 KPC.

Przykład

Świadek wezwany do sądu w sprawie o zapłatę dwukrotnie nie stawia się na rozprawie i nie usprawiedliwia nieobecności, wobec czego sąd nakłada na niego grzywnę. Świadek nie wpłaca jej dobrowolnie w wyznaczonym terminie, mimo wezwania. W takiej sytuacji należność podlega przymusowemu ściągnięciu na rzecz Skarbu Państwa, a szczegółowy tryb tych czynności - kto i w jakiej kolejności podejmuje działania zmierzające do wyegzekwowania kwoty - wynika z rozporządzenia wydanego na podstawie art. 1064 KPC. Analogicznie postępuje się, gdy strona przegrywająca proces została obciążona nieuiszczoną opłatą sądową i jej nie zapłaciła.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest poszukiwanie w art. 1064 KPC konkretnych zasad prowadzenia egzekucji, podczas gdy przepis ich nie zawiera i jedynie odsyła do rozporządzenia. Druga pomyłka polega na mieszaniu egzekucji należności Skarbu Państwa z egzekucją świadczeń zasądzonych na rzecz przeciwnika procesowego - te ostatnie prowadzi się na zwykłych zasadach, na wniosek wierzyciela. Nietrafne jest także utożsamianie grzywny orzeczonej w postępowaniu cywilnym z grzywną karną, gdyż mają one odmienną podstawę i funkcję. Warto również pamiętać, że treść rozporządzenia może się zmieniać, dlatego zawsze należy sprawdzić jego aktualne brzmienie. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego przypadku.