Art. 1001.

Co stanowi przepis

Art. 1001 KPC wprowadza wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą prawa obciążające nieruchomość, które nie znajdują pokrycia w cenie uzyskanej z licytacji, wygasają z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności. Przepis pozwala sądowi zarządzić, że służebność gruntowa mimo braku pełnego pokrycia w cenie nabycia zostanie utrzymana w mocy. Warunkiem jest złożenie wniosku przez właściciela nieruchomości władnącej, czyli tej, na rzecz której służebność została ustanowiona. Wniosek musi wpłynąć najpóźniej na trzy dni przed terminem licytacji, a sąd może go uwzględnić tylko wtedy, gdy służebność jest dla nieruchomości władnącej konieczna i jednocześnie nie obciąża w sposób istotny wartości nieruchomości obciążonej. Decyzja ma charakter uznaniowy: sąd "może" zarządzić utrzymanie służebności, a nie musi tego uczynić nawet przy spełnieniu przesłanek.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 1001 KPC znajduje zastosowanie w toku egzekucji z nieruchomości, na etapie poprzedzającym licytację. Chodzi o sytuacje, w których nieruchomość dłużnika jest obciążona służebnością gruntową, a przewidywana lub uzyskana cena nabycia nie wystarcza na zaspokojenie praw o wyższym pierwszeństwie i samej służebności. Przepis dotyczy wyłącznie służebności gruntowych, a nie na przykład służebności osobistych czy innych ograniczonych praw rzeczowych. Kluczowe jest zachowanie terminu trzech dni przed licytacją, ponieważ jego uchybienie zamyka drogę do skorzystania z tego rozwiązania. Sąd bada dwie przesłanki łącznie: konieczność służebności dla nieruchomości władnącej oraz brak istotnego obciążenia wartości nieruchomości sprzedawanej.

Przykład

Pan Andrzej jest właścicielem działki położonej w głębi terenu, która nie ma bezpośredniego dostępu do drogi publicznej. Dostęp zapewnia mu służebność drogi koniecznej przebiegająca przez sąsiednią nieruchomość, wobec której komornik prowadzi egzekucję i wyznaczył termin licytacji. Ponieważ hipoteki wpisane wcześniej pochłoną prawdopodobnie całą cenę nabycia, służebność pana Andrzeja nie znajdzie w niej pokrycia i mogłaby wygasnąć. Na cztery dni przed licytacją pan Andrzej składa wniosek z art. 1001 KPC, wykazując, że przejazd jest dla jego działki niezbędny, a wąski pas drogi nie obniża istotnie wartości licytowanej nieruchomości.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że służebność ujawniona w księdze wieczystej zawsze przetrwa licytację - bez pokrycia w cenie nabycia co do zasady wygasa. Drugim jest składanie wniosku po terminie lub dopiero po licytacji, co czyni go bezskutecznym. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie utrzymania służebności jako automatycznego skutku wniosku, podczas gdy sąd ocenia obie przesłanki i orzeka według własnego uznania. Nietrafne jest także powoływanie się na art. 1001 KPC w odniesieniu do służebności osobistych lub użytkowania. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację na tle konkretnych okoliczności egzekucji.