Artykuł 188a Kodeksu karnego przewiduje instytucję nadzwyczajnego złagodzenia kary lub nawet odstąpienia od jej wymierzenia wobec sprawcy określonych przestępstw, który dobrowolnie naprawił szkodę wyrządzoną swoim czynem. Norma odnosi się do przestępstw katalogowanych w art. 182 § 1 lub 3, art. 183 § 1, 3, 5a lub 6 oraz art. 184 § 1 lub 2 kodeksu, które dotyczą między innymi uszkodzenia mienia czy czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego. Przepis umożliwia sądowi zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary, czyli wymierzenie jej w łagodniejszym wymiarze niż przewidziany zazwyczaj, a nawet odstąpienie od wymierzenia kary całkowicie, jeśli sprawca dobrowolnie zadośćuczynił szkodzie w znacznej części lub w całości. Istotą tej regulacji jest zachęta do naprawienia skutków przestępstwa oraz wyrażenie uznania dla sprawcy, który samodzielnie podejmuje działania naprawcze, bez konieczności wymuszenia ich przez postępowanie sądowe. Przepis daje sędziemu pewną elastyczność i dyskrecję, jednak pozostawia decyzję na poziomie konkretnej sprawy, nie nakładając obowiązku zastosowania złagodzenia ani odstąpienia od kary. Zastosowanie tego artykułu następuje w sytuacji, gdy sprawca faktycznie dobrowolnie wyrównał szkodę, a więc nie czekał na wymuszenie odszkodowania czy na decyzję organów ścigania. Przesłanka ta kładzie nacisk na dobrowolność i realny efekt naprawczy. W praktyce artykuł 188a KK może być zastosowany na przykład wobec osoby, która po wyrządzeniu szkody materialnej w wyniku przestępstwa, niezwłocznie z własnej inicjatywy naprawiła zniszczony przedmiot lub wypłaciła właściwą kwotę odszkodowania pokrzywdzonemu przed rozpoczęciem procesu lub w jego trakcie. Takie działanie może spowodować, że sąd złagodzi karę lub zrezygnuje z jej wymierzenia, gdyż doszło do pełnej lub znacznej kompensacji szkody. Częstym nieporozumieniem jest traktowanie tego przepisu jako automatycznej możliwości uniknięcia kary; jednakże dobrowolne naprawienie szkody to tylko jedna z przesłanek, a decyzja sądu zależy od okoliczności konkretnej sprawy, stopnia winy oraz wpływu czynu przestępczego. Ponadto, naprawienie szkody musi nastąpić dobrowolnie, co oznacza, że nie może być wymuszone żadnym prawomocnym orzeczeniem ani groźbą postępowania karnego. Innym błędem jest przypuszczenie, że wszystkie przestępstwa wymienione w przepisie podlegają temu fakultatywnemu złagodzeniu w takim samym stopniu, podczas gdy sąd ocenia to indywidualnie. Artykuł 188a KK stanowi ważny instrument polityki karnej, sprzyjający mediacjom i naprawie szkód poza procesem sądowym, jednocześnie nie eliminując odpowiedzialności karnej tam, gdzie jest ona zasadna. W każdej indywidualnej sprawie korzystne zastosowanie tego przepisu warto omówić z prawnikiem, który uwzględni specyfikę okoliczności i doradzi właściwe postępowanie.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
