Artykuł 162 Kodeksu karnego nakłada obowiązek udzielenia pomocy osobie znajdującej się w stanie bezpośredniego zagrożenia życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Zgodnie z § 1 tego przepisu, osoba, która może udzielić pomocy, nie narażając siebie ani innych na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, ma taki obowiązek. Jeśli tego nie zrobi, grozi jej kara pozbawienia wolności do lat 3. Przepis wyraźnie wskazuje, że obowiązek pomocy ma charakter bezwzględny, ale jednocześnie wyłącza sytuacje, w których udzielenie pomocy mogłoby rodzić ryzyko dla samego pomagającego lub innych osób.
Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy ktoś jest w stanie realnego, bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia, na przykład po wypadku, w wyniku nagłego zachorowania czy innego nagłego zdarzenia. Obowiązek ten dotyczy każdej osoby mającej możliwość udzielenia skutecznej pomocy w tym stanie zagrożenia. Zgodnie z § 2, przestępstwo nie zachodzi, gdy osoba powstrzymuje się od udzielenia pomocy dlatego, że skuteczne działania wymagałyby zabiegu medycznego, którego może dokonać tylko lekarz lub gdy powinni zadziałać inni, do tego powołani profesjonaliści (np. pogotowie ratunkowe).
Przykładem codziennego zastosowania art. 162 KK może być sytuacja, gdy ktoś widzi na ulicy nieprzytomnego człowieka, który prawdopodobnie doznał zawału serca. Osoba ta, mając podstawową wiedzę i umiejętności pierwszej pomocy, powinna podjąć działania ratujące życie, o ile nie narazi się przy tym na poważne niebezpieczeństwo. Jeśli zaś nie dysponuje odpowiednimi umiejętnościami lub ingerencja wymaga leczenia specjalistycznego, powinna wezwać służby ratunkowe. Nieudzielenie pomocy w tej sytuacji, mimo możliwości jej udzielenia, skutkuje odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 162 KK.
Często pojawiają się nieporozumienia dotyczące zakresu obowiązku udzielenia pomocy. Nierzadko osoby obawiają się podjęcia działań, z powodu braku wiedzy lub lęku przed odpowiedzialnością. Warto pamiętać, że przepis chroni pomagającego przed karą tylko wtedy, gdy nie stawia swojego życia lub zdrowia w realne zagrożenie. Ponadto powszechny jest też błąd polegający na myśleniu, iż obowiązek pomocy dotyczy wyłącznie sytuacji zagrożenia życia, podczas gdy dotyczy również ryzyka ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Zawsze jednak ocena ryzyka i zakres pomocy powinny odpowiadać realnym możliwościom pomagającego.
Podsumowując, art. 162 KK ustanawia istotny obowiązek społeczny i prawny udzielenia pomocy osobom w nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia, z jednoczesnym uwzględnieniem bezpieczeństwa własnego oraz innych. W indywidualnych przypadkach warto skonsultować się z prawnikiem, aby precyzyjnie ocenić, czy doszło do naruszenia tego przepisu.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
