Art. 113 Kodeksu karnego wyjaśnia, kiedy polskie prawo karne ma zastosowanie do czynów popełnionych poza granicami Polski. Przepis stanowi, że niezależnie od prawa obowiązującego w miejscu popełnienia przestępstwa, polskie prawo karne stosuje się do obywatela polskiego oraz do cudzoziemca, którego Polska nie postanowiła wydać. Warunkiem jest popełnienie przestępstwa za granicą, które podlega ściganiu na podstawie międzynarodowej umowy, do której Polska jest stroną, lub które jest określone w Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego z 1998 roku. Innymi słowy, polskie prawo karne może działać poza granicami państwa, ale tylko w ściśle określonych przypadkach – gdy czyn został uznany przez Polskę za ścigany na mocy zobowiązań międzynarodowych lub na podstawie umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę.
Przepis znajduje zastosowanie zwłaszcza wtedy, gdy obywatel polski lub cudzoziemiec przebywający w Polsce popełnił za granicą przestępstwo objęte odpowiednimi umowami międzynarodowymi lub normami Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego. Przesłankami będzie więc obywatelstwo lub sytuacja cudzoziemca niewydanego przez Polskę, a także konkretne przestępstwo, które musi być ścigane na mocy wyżej wymienionych aktów prawnych. Przepis ten zapewnia polskim organom wymiaru sprawiedliwości możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej osób, które dopuściły się takich przestępstw za granicą, gdy na gruncie prawa międzynarodowego Polska ma zobowiązania w tym zakresie.
Przykładowo, obywatel Polski, który popełnia za granicą czyn zabroniony określony w umowie międzynarodowej ratyfikowanej przez Polskę, może być ścigany i osądzony przez polski wymiar sprawiedliwości po jego powrocie do kraju. Załóżmy, że polski obywatel dopuścił się za granicą przestępstwa korupcyjnego, które jest objęte międzynarodową konwencją antykorupcyjną. Mimo że przestępstwo zostało popełnione poza granicami Polski, organy polskie mogą wszcząć postępowanie karne wobec tej osoby. Podobnie odnosi się to do przestępstw związanych z funkcjonowaniem Międzynarodowego Trybunału Karnego, takie jak zbrodnie wojenne.
Często spotykanym błędem w stosowaniu art. 113 KK jest mylenie go z zasadą terytorialności prawa karnego, co prowadzi do przekonania że polskie prawo nie może mieć zastosowania poza granicami kraju. Przepis wyraźnie przewiduje wyjątki od tej zasady, ale tylko w ściśle określonym zakresie związanym z obywatelstwem i umowami międzynarodowymi. Innym nieporozumieniem jest sądzenie, że przepis pozwala na bezwarunkowe stosowanie prawa polskiego do wszystkich przestępstw popełnionych za granicą; jednak prawo to ma zastosowanie wyłącznie do przestępstw określonych w umowach międzynarodowych lub Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego. Dlatego przy interpretacji i stosowaniu art. 113 KK należy dokładnie ustalić zakres i warunki stosowania prawa polskiego. W kwestiach indywidualnych rekomendowana jest konsultacja z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
