Art. 995 Kodeksu cywilnego dotyczy sposobu określania wartości przedmiotów ważnych przy ustalaniu zachowku, czyli części spadku należnej ustawowym spadkobiercom mimo rozporządzeń testamentowych. Zgodnie z § 1, wartość darowizny wycenia się według stanu z momentu jej dokonania, natomiast za podstawę wyceny przy ustalaniu zachowku przyjmowane są ceny z chwili tego ustalania. Oznacza to, że wartość darowizny bierze się z dnia, w którym została przekazana, ale dla celów zachowku dostosowuje się ją do aktualnej wartości cen rynkowych obowiązujących w momencie rozstrzygania o zachowku. W § 2 analogiczne zasady odnoszą się do wartości zapisu windykacyjnego: przyjmuje się stan rzeczy z chwili otwarcia spadku, a wartość cenową z chwili ustalania zachowku. Zapis windykacyjny to szczególna forma rozporządzenia testamentowego, przy której przedmiot zapisu przechodzi na spadkobiercę z chwila śmierci spadkodawcy. W § 3 przepis uregulował sposób wyceny funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej oraz mienia wydzielonego z fundacji rodzinnej w związku z jej rozwiązaniem. Wartość tych składników ustala się według stanu z chwili przekazania, natomiast cenę ustala się według aktualnych cen z chwili ustalania zachowku. Dodatkowo, jeśli mienie pochodzi z rozwiązania fundacji, najpierw ustala się wartość funduszu i mienia, a potem porównuje obie wartości uwzględniając art. 993 § 3. Art. 995 ma zastosowanie w sytuacjach spraw spadkowych, gdzie trzeba wyliczyć wartość darowizn, zapisów czy funduszy pod kątem praw spadkobierców do zachowku. Przepis precyzuje, że wartość ustala się z różnych momentów – chodzi tu przede wszystkim o ochronę interesów uprawnionych do zachowku, zapewniając, że wartość ta odpowiada zarówno sytuacji faktycznej sprzed lat, jak i aktualnej wartości ekonomicznej w chwili ustalania. Przykładowo, jeśli ktoś otrzymał darowiznę kilka lat temu, a teraz jego spadkobierca wnosi o zachowek, to wartość tej darowizny bierze się z daty przekazania (np. kwoty czy materiału), ale jej cenę rynkową aktualizuje się do dnia rozstrzygania o zachowku. To zabezpiecza interesy obu stron – chroni przekazującego przed zmianami cen w czasie, a uprawnionego do zachowku przed dewaluacją darowizny. Ten przepis jest często stosowany w praktyce postępowań spadkowych, gdzie pieniężne i rzeczowe wartości mają różną dynamikę zmian cen i sytuacji rynkowej. Często mylnie interpretowanym jest ustalenie wartości wyłącznie z jednej daty, co może prowadzić do spornych sytuacji. Również mogą pojawiać się nieporozumienia co do zakresu i sposobu liczenia wartości mienia przy fundacji rodzinnej, zwłaszcza gdy dochodzi do rozwiązania takiej fundacji i jest konieczność porównania wartości funduszu z majątkiem innym. Niektórzy pomijają konieczność uwzględnienia aktualnych cen lub też błędnie ustalają stan mienia z chwili późniejszej niż przewiduje przepis. Warto pamiętać, że art. 995 KC dokładnie wskazuje, jakie momenty czasowe są decydujące dla określania wartości poszczególnych składników majątkowych w sprawach zachowku. W indywidualnych przypadkach dla prawidłowej oceny wskazane jest uzyskanie porady prawnika specjalizującego się w prawie spadkowym.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
