Art. 993 Kodeksu cywilnego określa szczegółowo, jakie elementy majątku spadkowego należy uwzględnić przy obliczaniu zachowku, a które pomijać. Przepis w paragrafie pierwszym wyprowadza ogólną zasadę, że zapisy zwykłe i polecenia nie są brane pod uwagę przy wyliczeniach, natomiast do spadku dolicza się darowizny oraz tzw. zapisy windykacyjne, które spadkodawca uczynił za swojego życia. Paragraf drugi rozszerza zakres elementów doliczanych do spadku o fundusz założycielski fundacji rodzinnej wniesiony przez spadkodawcę, jeśli fundacja nie została ustanowiona testamentem. Ostatni paragraf wskazuje, że przy obliczeniach dolicza się również mienie uzyskane w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, jednak jego wartość nie może przekroczyć wysokości funduszu założycielskiego.
Przepis ten znajduje zastosowanie w każdej sytuacji dziedziczenia, gdy wyliczany jest zachowek, czyli część spadku przysługująca ustawowym spadkobiercom w przypadku ograniczenia swobody testamentalnej spadkodawcy. Decydujące jest tu ustalenie wartości spadku, a więc nie tylko majątku pozostającego w masie spadkowej w dniu śmierci spadkodawcy, ale również niektórych przekazań i zasobów powiązanych z fundacjami rodzinnymi. Przepis reguluje więc sposób urealnienia wartości spadku, aby chronić uprawnionych do zachowku przed uszczupleniem ich udziałów przez rozporządzenia spadkodawcy za życia.
W praktyce, na przykład, jeśli spadkodawca za życia przekazał darowiznę wartościową dla jednego z potencjalnych spadkobierców lub ustanowił fundację rodzinną, osoby uprawnione do zachowku otrzymują wyższy udział. Z darowizn i zapisów windykacyjnych wyliczona jest łączna wartość spadku uwzględniana w celu określenia przysługującego zachowku. Jeżeli fundacja rodzinna nie była objęta testamentem, przy obliczeniach uwzględnia się również wniesiony do niej fundusz. W razie rozwiązania takiej fundacji jej majątek jest doliczany do spadku do wysokości funduszu założycielskiego.
Częstym błędem jest nieuwzględnianie wymienionych w art. 993 KC składników lub błędne zaliczanie zwykłych zapisów i poleceń do masy spadkowej, co prowadzi do nieprawidłowego wyliczenia zachowku. Również kwestia fundacji rodzinnej jest trudna do interpretacji i może powodować wątpliwości co do zakresu doliczenia. Każde rozliczenie wymaga skrupulatnej analizy majątku spadkowego i rozporządzeń spadkodawcy, dlatego w indywidualnej sytuacji zaleca się konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie spadkowym.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
